DISCLAIMER

 1.⁠ ⁠Mizo ten dan leh hrai chungchanga  an lo bengvar nan leh thudik rintlak an hriat theih nan he website hi siam a ni a. 

2.⁠ ⁠Mizo ten Court rorelna kan hriat fiah leh hriat chian tawk loh avangin harsatna kan tawk thin a. Court rorelna leh dan te hi English a ziak a nih avangin mi nawlpui te tan hriat thiam a har thin a. English a in ziak te chhiar tur tam tak national news a a awm laiin mahni tawng ngeia kan lo hriat ve nan thuthar ber berte tarlan a ni ang. 

3.⁠ ⁠Mizo mipui ten kan hriatthiam tlan theih dan tur berin Supreme Court, High Court leh District Court te mipuite hriat tura pawimawhte a  rang thei a i chhiar theih tura lo chhawp chhuah  hi kan tum a ni. 

(The Bar Council of India does not permit advertisement or solicitation by advocates in any form or manner. By accessing this website, www.jclalnunsanga.in, you acknowledge and confirm that you are seeking information relating to JC Lalnunsanga, Advocate & Legal Consultant  of your own accord) 

Exit

Legal Awareness

Chief Justice of India Surya Kant Chuan Court-te Chu Damdawi In Ang An Nih Thu A Sawi

Chief Justice of India Surya Kant Chuan Court-te Chu Damdawi In Ang An Nih Thu A Sawi

  • 17/03/2026
  • Admin

Chief Justice of India, Surya Kant chuan court-te chu damdawi in ang a ni a, rawngbawlna rilru puin an thawk tur a ni, a ti. He thu hi ni 15, March 2026 (Pathianni) a Mandi, Himachal Pradesh-a judicial court complex thar lungphum a phum zawh a, legal literacy camp-a thu a sawinaah a sawi a ni. Mipuiten rorelna dik hmuh beiseiin court an pan thin a, chuvang chuan tha tak leh chak tak a thawk turin leh mipuite chu ngaihsak takin an lo dawngsawng tur a ni, tiin a sawi a. Court building leh hmanruate a lo that chhoh zel rualin, mipui rawngbawl tura rorelnaa mawhphurhna pawh a sang zel a ni, a ti bawk.Mandi Judicial Court Complex thar hi cheng vbc 152 vel seng a sak tur a ni a, ram hectare 9.6-a zau a ni dawn a ni. Block pali a awm dawn a, judge, lawyer leh thubuai neite tan hmanraw tha zawk leh changtlung zawk chhawpchhuah a ni ang. A thusawi lai hian, Chief Justice chuan Constitution hnuaia dikna chanvo bulpui (fundamental rights) leh tih tur bulpui (fundamental duties) pawimawhna te a sawi lang bawk. Thuneitute chu mipuite hnena zirtirna thehdarh uar tur leh mipuiten khua leh tui an nihna anga an tih turte an hriatthiam theih nan legal literacy programme buatsaih thin turin a ngen a ni.Chief Justice Surya Kant hian court-te chu damdawi in emergency ward-te nen a khaikhin a, mamawh hunah rang tak leh tha taka hma la thei tura inpeih reng a ngai a ni, a ti. Rorelna huangah technology tha zawk, kalphung rang zawk leh thiamna bik neih a ngaih thu a sawi uar hle a. India Constitution-a Article 214 leh Article 226 hnuaia High Court-te pawimawhna a tarlang tel a, fundamental leh legal right-te venhim kawngah chanvo pawimawh tak an chelh a ni, tiin a sawi. State tina High Court a awm hian rorelna dik chu mipuite hnenah rang takin a thlen tir a, rorelna dik chu mitin hnenah thlen tirin a awm thei thin, a ti bawk.(www.jclalnunsanga.in)

 ST Hmeichhia leh Non-ST Mipa Inneihnaa ST Hmeichhe Dinhmun Leh An Fate Dinhmun Tur

 ST Hmeichhia leh Non-ST Mipa Inneihnaa ST Hmeichhe Dinhmun Leh An Fate Dinhmun Tur

  • 16/03/2026
  • Admin

                   Tunlai chu dan thar the Mizo  Marriage and Inheritance of Property (Amendment) Act, 2026  pass tak kaihhnawihah zawhna a tam hle a.  ST hmeichhia leh Non-ST mipa an inneih hian, an fate chuan a pa hnam an chhawm ve nghal tur nge, naupang chuan a nu hnam a chhawm ve thei ang? tih te; ST hmeichhia chu Non-ST pasala a neih avangin ST a ni ta lo em? tih te; a pasal hnam chu a tawmpui ve nghal em? tih te leh; hnam pahnih inkara piang naupang dinhmun chu eng tia ngaihtuah tur nge? tih te hi ngaihtuah ho han tum dawn i la.Hemi chungchang hi ngaihtuah ngai tak a ni ve bawk a, zirna inah leh hna lak chungchangah te ST tan reservation awmin, hetianga chiang lo taka kan awm chuan buaina hrang hrang a awm theih na lai a awm ve bawk a ni. Tin, ST tana hamthatna dawn theih te chu a dawng thei chin hriatchian pawh a tha awm e. Supreme Court hian hnam inneih pawlh (Inter-caste marriage) chungchangah hian thutlukna pawimawh tak tak a lo siam tawh a, Article 141 atanga a lan danin, Supreme Court chu India ram rorelna in sang ber a nih avangin leh India Danpuiin thuneihna a pek angin a thutlukna chu ram pumpuia rin theih a ni a, dan ang a pawm theih a ni a. Chumi awmzia chu Mizoram-ah pawh Supreme Court thutlukna chu zawm ve zel tur a ni tihna a ni.Heng zawhna hrang hrang te hi dan awm sa leh Supreme Court thutlukna hrang hrang atangin a chhanna han nei dawn i la.India Danpuiin eng nge a sawi?Article 14: He Article hian dan hnuaiah chuan mi zawng zawng kan intluktlan thu leh venhimna inang kan neih thu sawi a. Chumi awmzia chu mi tupawh, eng caste pawh ni se, an caste nihna hmanga thliarhran theih an ni lo.Article 15: He Article hnuaiah hian mi tupawh an sakhua, chi, caste, hmeichhia emaw mipa an nihna emaw, an pianna hmun avang emaw  a thliar hran phal a ni lova. He dan hian mi tupawh, an caste pawn ami pawh ni se, an nupui pasal tur te thlan theihna turin zalenna a pe a ni.Article 16: He Article hian mi tupawh hna hmuh kawnga inrualkhaina tur a siam sak a. Sorkar chu nun dan phung leh zirnaa hnuaihnung zawkte tan hamthatna siam sak turin,  dan siam sak theihna  pe  a ni.Article 341: He Article hnuaiaha hian President chuan eng ho nge Scheduled caste anga ngaih tur tih a duang thei a. Hemi hnuaia scheduled caste anga chhiar te chauh hian Scheduled Caste nihna atanga hamthatna dawn theih te chu an dawng thei a ni.Article 342: He Article hian President chu eng ho nge Scheduled Tribe ni thei ang tih  ngaihtuah turin thuneihna a pe a ni.                ST hmeichhiain ST ni lo pasala a neihin eng nge a dinhmun?                        Supreme Court thutlukna Valsamma Paul v. Cochin University ah chuan, thubuai thehluttu Valsamma hi Syrian Catholic niin, Kerala-a hnam tha zing a mi a ni. Latin Catholic, hnam hnuaihnung zawk a ngaih nen chuan an innei a. Valsamma chu Cochin University of Science and Technology-a hnam hnuaihnung zawk te tana reserve-ah hnaah chuan a tling a. Hnam hnuaihnung ni a, piang leh seilian ni lova, inneihna hmang chiah a hnam hnuaihnung nihna hi a neih theih avangin an khing ta a. Tichuan, Supreme Court chuan hnam hnuaihnung zawk nihna chanvo hi inneihna hmanga neih theih a ni em? tiin a ngaihtuah ta a ni.                        Supreme Court chuan caste/ tribal nihna chu kan pianna atanga kan neih a ni a, inneihna atangin a nih loh thu an sawi a. Inneihnain kan caste/tribal nihna a thlak danglam theih loh thu an sawi a. Valsamma chu hnam hnuaihnung zawk a nih phah loh thu an tarlang a ni.                        ST hmeichhia chuan Non-ST mipa pasalah nei mahse ST a la ni reng a. Hnam tha zawk emaw pawh pasalah nei mahse ST ala ni reng a, inneihna in a caste/tribal nihna a tidanglam lo a ni.ST hmeichhia leh Non-ST mipa an inneihin eng nge an fate dinhmun?                          ST hmeichhia leh Non-ST te inneihna hian ST hmeichhe dinhmun chu thlak danglam lo mahse, an fate dinhmun erawh sawi chian theih a ni lo thung. An seilen dan leh a hmun a zir te in an nihna a danglam thei a ni. Ngaihdan tlanglawnah chuan naupang chuan an pate hnam an chhawm tlangpui a; nimahsela, naupang chu ST khawtlanga seilian a nih a, ST inenkawlna leh, dan leh dun te a zawm em tih te, ST in a harsatna an tawh ang te a tawk ve em tih te chu ngaihtuah tel ngai a. A pa chu ST  anih vang ringawt a, an fate chu ST ni lo nghal ang a thutlukna siam erawh a rem lo thung.Tehna hman tur te:1)    Caste/tribal nihna chu inneihna atanga lo awm thei a ni lova, pianna atanga kan neih a ni. Inneihnain caste/tribal nihna a thlak danglam lo a, tribal ni lo chu, inneihna avangin tribal a ni thei lova, a tribal nihna a hlauh thei lo bawk(Valsamma Paul)2)    Hnam inneih pawlh atanga lo piang te tribal/caste nihna chu sawi chian nghal tawp a theih lova. A pa chu non-ST a nih avang ringawtin, Non-ST a ni ve nghal anga ngaih theih a ni lova, an dinhmun a zira thutlukna siam tur a ni.3)    Naupang chu a nu community(ST)-a a sei len a, enkawl a nih a, ST in harsatna a tawh thin ang te a tawk ve a, an awmna khawtlang leh vantlangin ST ang a an pawm a nih chuan ST ang a pawm theih a ni.4)    Thuneitute chuan finfiahna hrang hrang a nu nihna, a pa nihna leh, naupang enkawl seilen dan te chu an thlir tel vek tur a ni a. A pa hnam nihna chiah thlir a, tehna siam tur a ni lo.Supreme Court thutlukna pawimawh:                          Rameshbhai Dabhai Naika v. State of Gujarat (Civil Appeal No. 654/2012) ah hian Supreme Court chuan hnam inneih pawlh chungchanga rorel dan tur chiang takin a tarlang a. Heta thubuai thehluttu nu hi Scheduled Tribe zing ami  a ni a, a pa erawh Hindu hnam tha zing a mi a ni thung a. Scheduled Tribe khawtlanga sei lian niin, ST hmeichhia nupuiah a nei a, a unau te pawhin ST vek kawppui atan an nei bawk. Thubuai thehluttu hi fair price shop nei a ni a, nimahsela, a pa chu Hindu hnam tha zing a mi a nih avangin a ST certificate hi an cancel sak a, tin, a fair price shop pawh an tih tawp sak a. Tichuan hemi chungchang thubuai hi a thehlut ta a ni.High Court thutlukna:                       High court chuan Supreme Court thutlukna hmasa hrang hrang Valsamma Paul vs. Cochin University & Ors (1996) 3 SCC 545, Punit Rai (2003) 8 SCC 204, Anjan Kumar (2006) 3 SCC 257 te innghahna atana hmangin thutlukna an siam thin a. He thubuaiah pawh hian thubuai thehluttu ST Certificate cancel sakna chu an pawmpui a. Supreme Court thutlukna hmasa te’n a sawi angina an fate chuan a pa hnam chu an zawm tur ni tia an sawi tawh chu changchawiin, a nu ST nimahsela a pa ST a nih ve loh avangin a ST Certificate chu an cancel ta a ni.Supreme Court thutlukna:                        Supreme Court chuan Valsamma Paul vs. Cochin University & Ors (1996) 3 SCC 545, Punit Rai (2003) 8 SCC 204, Anjan Kumar (2006) 3 SCC 257 ah thutlukna a lo siam tawh te chu dan(rule) atana hman theih a ni loh thu leh, hnam inneih pawlh chungchanga thutlukna chu case a zir zela ngaihtuah a ngaih thu a sawi a. Naupang chuan a pa hnam a chhawm zel ang tih chu ngaihdan tlanglawn nimahsela, hei chiah hi tehna atana hman tur a ni loh thu a sawi a. Naupang chu ST khawtlanga seilian a ni a, ST te harsatna tawh ang a paltlang a, a awmna khawtlangin ST anga an pawm chuan , a pa ST a nih lohna ringawt ngaihtuah tur a ni lo, tiin an sawi a. High Court leh Scrutiny committee te’n a ST Certificate an lo cancel tawhna chu dah bo in. He thubuai hi Scrutiny Committee te ngaihtuah a, endik that leh turin an thawn let a ni.The Constitution (Scheduled Tribes) Order, 1950:Hemi hnuaiah hian India sorkar chuan tute nge Scheduled Tribe-a chhiar tur ni ang tiin, India ram chhunga cheng, State hrang hrang chhunga ST ni thei tur te chu chiang takin he The Constitution (Scheduled Tribes) Order, 1950 hnuaiah hian an tarlang a. He tah hian ST chu “PART XVII.—Mizoram- Chakma, Any Kuki tribes, including,--  Dimasa(Kachar1),  Baite or Biete , Garo (ii) Changsan , Hajong (iii) Chonglo1, Hmar (iv) Doungel, Khasi and Jaintia, (including Khasi, Synteng (v) Gamalhou or Pnar, War, Bho or Lyngng .Tin, (PART IIJ.—Rules and Orders under the Constitution) Aimol Anal Angami Chiru Chothe Gangte Hmar Kabui Kacha Naga . Koirao . Koireng . Kom . Lamgang . Mao . Maram . Maring, Any Mizo (Lushai) tribes, Monsang, Moyon, Paite,  Purum, Ralte, Sema, Simte, Suhte, Tangkhul, Thadou,  '[Vaiphei], Zou. *[Poumai Naga, Tarao,  Kharam, Any Kuki tribes]” tiin tarlan a ni. ST nihna hi chu danin a min pek a ni a, India rama cheng Mizo kan nihna atanga nei kan ni bawk. CM thusawi: Tribal nihna an fate’n an claim theih tawh loh chungchangSawi tawh ang khan ST nihna hi danin a min pek a ni a. Supreme Court thutlukna hrang hrang leh India Danpui atanga thlir a thil chiang tak chu, ST nihna hi inneihna atanga neih theih leh bo thei a ni lova, kan pianna atanga kan neih a ni tih hi a ni a. Amaherawhchu, ST hmeichhia leh Non-ST mipa an inneih a, an fate dinhmun erawh chu a case a zir zel a ngaihtuah tur a ni thung a, thutlukna pakhata khung luh erawh a rem lo awm e.Chuti a nih si chuan India ram chhungah hian Scheduled Tribe tam tak an awm a, the Constitution (Scheduled Tribes) Order, 1950 hnuaiah hian India ramah hian  State 22 chhungah 744 tribes chuang  dah luh an ni a. Mizo ni lo pawh hi ST tam tak an awm a. Mizo (ST) hmeichhiain, ST mipa emaw Non-ST mipa emaw pasala a neih hian a ST nihna a bo thei lova. Tin, ST pasalah a neih erawh chuan an fate chu ST an ni ve nghal dawn tih chu thil chiang sa a ni a. Amaherawh chu Non-ST pasalah a neih erawh chuan an fate an chawi seilenna hmun leh dan te, ST khawtlang leh vantlangin an pawm theih dan a zirin ST nihna an claim theih leh theih loh chu ngaihtuah tur  a ni thung(www.jclalnunsanga.in)

Mizo Hnam Dan Kan Hman Lai Leh  Amendment Bill  Danglamna, CM In Kan Hmeichhia Ten Hnam Dang an Neihin an Mizo-na  a Tawp Tawh Dawn Ti

Mizo Hnam Dan Kan Hman Lai Leh  Amendment Bill Danglamna, CM In Kan Hmeichhia Ten Hnam Dang an Neihin an Mizo-na  a Tawp Tawh Dawn Ti

  • 26/02/2026
  • Admin

Ni 24, February 2026 (Thawhlehni) khan The Mizo Marriage Divorce and Inheritance of Property Act, 2014 siam thatna Amendment Bill chu Mizoram Legislative Assembly-ah passed a ni a. Kan dan hman lai The Mizo Marriage Divorce and Inheritance of Property Act, 2014 leh Amdt. Bill passed tak, Governor-in a pawmpuia, dan puitling a nih hma The Mizo Marriage and Inheritance of Property (Amendment) Act, 2026 a danglamna awmte a then a zar han tarlang dawn ila.SectionDan Hman  Lai(The Mizo Marriage Divorce and Inheritance of Property Act, 2014)SectionDan Siamthat(The Mizo Marriage and Inheritance of Property (Amendment) Act, 2026)   He dan hi Official Gazette-a tih chhuah a nih hunah hman tan tura tih a ni.1(2)Dan hman lai hian 6th Schedule Constitution of India hnuaia  Autonomous District Council pathum tih loh Mizoram hmun dang dang zawng zawng a huam.1(2)Dan siamthat hian Mizoram pum a huam ang a, nimahsela Autonomous District Council pathum chhunga cheng, anmahni a hnam dan neite erawh a huam lo ang.2He dan hian mi tupawh, Mizo tribe(hnam) tawh phawt zing a mi chu a huam a. Tin, inneihnaa a mipa zawk Mizo tribe(hnam) zing ami a nihin a huam bawk.2Dan siamthat hian inneihnaa mipa leh hmeichhia chu Mizo tribe(hnam) an nih ve vein emaw, inneihnaa a mipa zawk Mizo tribe zing  a mi a nihin a huam.3(a)‘Acquired property’ chu mimalin emaw, chhungkuain emaw, bungrua an neih eng pawh ‘inherited property’ ni lo zawng hi a ni.3(a)“Acquired property” chu eng bungrua pawh, tu hminga awm pawh nise, nupain an inneih chhunga an pawisa lakluh hmanga an bungraw lei chu a huam vek a ni.-Kan dan hman laiah hian ‘Inherited property’ hrilhfiahna pek a ni lo3(i)(ib)‘Inherited property’ awmzia chu eng bungrua pawh an thlahtute emaw, an chhungkaw zing a mi emaw, dan awmsa hmanga a chhungkhatte’n emaw, an pek emaw, a rochun emaw tihna a ni.27Kan dan hman laiah hian ‘Kawngka sula mak’ hi Sec.27 explanation-ah hrilhfiahna pek a ni.Kawngka sula mak’ tih awmzia chu mipain a nupui aia duh zawk a neih a, a nupui a then a, a then ni vekah emaw hun eng nge maw hnua nupui dang neih leh nghal hi a ni.3(i)(ic)‘Kawngka sula mak’ tih awmzia chu mipain a nupui aia duh zawk a neih a, a nupui a then a, a then ni veka nupui dang neih leh nghal hi a ni.26Kan dan hman laiah hian ‘Ma’/ ‘Mak’ tih hrilhfiahna hi Sec. 26 explanation-ah pek a ni a.‘Ma’/’mak’ awmzia chu nupui a pasalin a then tihna a ni.3(l)(la)‘Ma’/’mak’ awmzia chu nupui a pasalin a then tihna a ni.3(m)‘Mizo’ tih awmzia leh a huam chin chu mi tupawh a pianna atanga Mizo leh kum tlinglo naupang fa tana lakte leh khawtlangina Mizo ni a an pawm te an ni.3(m) ‘Mizo’ tihin a huam chu mi tupawh a pianna atanga Mizo ni emaw, a pa chu eng Mizo tribe zing emaw ni ber a mi a nihin a ni a, dan ang taka falakte pawh a huam.25‘Sumchhuah’ hrilhfiahna hi Sec.26 explanation-ah pek a ni a. ‘Sumchhuah’ awmzia chu hmeichhia pasal neih tawhin, a pasal hnena a man leh mual pe kir a, a pasal a chhuahsan hi a ni.3(wa)‘Sumchhuah’ awmzia chu hmeichhia pasal neih tawhin, a pasal hnena a man leh mual pe kir a, a pasal a chhuahsan hi a ni.6Inneih duh te chuan inneih an tum thu chu Licenced Officer hnenah hrittirna an pe tur a ni. He hriattirna hi a dawn hnuah, Licenced Officer chuan inneihna hun leh hmun tur chu  innei tur te nen inrawn chungin a ruat ang. Ani chuan chu inneih tumna hriattirna chu tar chhuakin emaw, puangzarin emaw, an kohhrana an kalphung angin a ti ang.6Dan siamthatah hian dan dinglai bakah hetiang hian belh a ni. Mipa emaw hmeichhiain emaw, dan ang taka nupui/pasal dang an neih hmain, Licensed officer chuan an nupui/pasal hmasa nena inthenna Divorce Certificate chu pe chhuak theitu Court hnen atangin an la em tih a endik hmasa phawt tur a ni.25Dan hmasa Proviso-ah hian hmeichhiain a pasal  chu hmeichhe chunga hleilenna vang emaw, nunrawnna vang emaw, mipat hmeichhiatna kawnga a rinawm loh san vang emaw, nupa an nihnaa a chanvo a hlensak duh loh vang emaw  a sumchhuaha a pasal a chhuahsan chuan “acquired property” chang ve tura a dikna chanvo chu chhuhsak theih a ni lo tih a ni. 25He dan siamthatah dan  dinglai piah lamah hmeichhiain a pasal  chu hmeichhe chunga hleilenna vang emaw, nunrawnna vang emaw, mipat hmeichhiatna kawnga a rinawm loh san vang emaw, nupa an nihnaa a chanvo a hlensak duh loh vang emaw  a sumchhuaha a pasal a chhuahsan chuan, ‘acquired property’ atanga 50% aia tam lo pek chu a dikna chanvo a ni, tiin belh a ni bawk.Kan CM thusawi a viral nasaMizoram mai ni lo national news ten an ngaihven em em a, an tarlang chuai chuai mai bawk. Kan CM zahawm tak chuan he bill putluh lai hian, “Inneihna zawng zawng kha  mipa hmeichhia a huap  vek khan siam a ni a. Tuna kan danin a huap tura hi chu a hmeichhia leh a mipa mizo ni a huap ang a. Tin a mipa zawk mizo a nihin a huap ang a, hmeichhia chu a huap tel tawh dawn lo a ni. Kan hmeichhia ten hnam dang an neih khan an mizona  a tawp tawh dawn a ni a. An faten tribal an nihnate an claim thei tawh tawh lo ang a. Kan dan hnuaiah hian an awm tawh dawn lo tihna a ni a”  ti in a sawi a.Mithiam ten engtin nge an sawi:Dan lama kan mithiam Advocate Pu Lalnunsiama Tlaisun chuan,” Dan hman mek leh tuna dan siam that (tur) hi Mizo identity chungchangah chuan danglamna han sawi tur awmin a lang lem lo. Danin tu nge Mizo a tih, tih lai tak hi, kan en fiah ngai ta chu a ni ta zawk a. Mizo khawtlang leh vantlangin Mizo anga a pawmte hi Mizo an ni thei bawk, tia dan hman meka awm hi dan thar chuan a rawn thai bo ta a ni. Chuti a nih chuan dan hman mek leh dan thar (tur) ah hian, hnam dang pasal neih chungchangah hmeichhia leh a fate tan hamthatna emaw, chhiatna tharlam hmuh tur a awm lo niin a lang” tiin a facebook post-ah a sawi.Ukil ril leh thuziak lama thawh hlawk tak Pu LR Chhunga chuan, “ He dan hi Mizo nia inchal te Inneihna(Marriage), Inthen(Divorce) leh Rokhawm(Inheritance of Property) chungchanga hman tur a ni a, a nihna ang tak hian hman tum ta mai ila. hawl zau vak hi a tul ber em aw ka ti a ni. He dan hmanga Schedule Tribe nihna khawih tel or kaihhnawihtir tum hi chu a fel hlel deuh a, a rem chiah lova kan thuneih huang pel a ni em aw a tih theih a ni. Supreme Court thupek ang chuan naupang chu hnam Inneih pawlh (inter caste marrige) a lo piang pawh ni sela, a nu kha hnam hnuaihung niin a pa kha hnam tha pawh ni sela, naupang kha a nu bula seilian a nih si chuan a nu Tribe nihna kha a chhawm tur a ni a ti a ni. Case tam takah he thu hi kan hmu a ni” tiin a sawi ve bawk” tiin a ni pawh hian a facebook post-ah  sawi.Dan thar turah Mizo leh Mizo Inneih Ngei  Tan A ni.Kan CM hian kan dan tharah hian mizo hmeichhia hnamdang pasal neite chu a huap dawn tawh loh leh tribal nihna an faten an claim theih tawh dawn loh ni a sawi hian inhnialna awm thei viau niin a lang a. Kan CM sawi dan leh dan a inziak (amendment bill) in ang lo deuha sawi awm mahse kan dan thar turah hi chuan Mizo leh Mizo emaw Mizo mipa  midang  nei  tan chiah  he dan hi hman theih tih a ni chiang a. Dan hlui hnuai a Mizo anga miten an  ngaih pawh  dan thar tur hnuaiah chuan  Mizo anga ngaih an ni tawh dawn lo ngei bawk. He dan thar tur in hnamdang pasal lo nei tawhte a huam loEngpawh ni se dan reng reng hi siam emaw amend emaw a nih chuan a hman tan hun sawi a ni thin a. He dan thar hi hman tan hun tura a sawi chu gazette a chhuah a nih atangin (3- It shall come into force on the date of pulication in the Official Gazette ) tih a ni a. Hemi hma inneihna, inthen, rokhawm chu a huam dawn lo a. He dan thar tur siam thatna hi engtika hman tan tur nge tih pawh vawiin ni thleng hian hriat a la ni rih lo a. Governor in a pawmpui phawt ang a, chumi hnu-ah sawrkar thuchhuah official gazette-atang chauha hman tur a ni. He dan hi Mizo Innei leh Ro khawm chungchang relna tur chauh a ni e:He dan hi inneih, inthen, rokhawm chungchang relna tura dan a nih avangin Mizo nihna bo leh bo loh te, Tribal nihna chungchang sawina dan a ni lo a. Mizo nihna te, tribal nihte chu a thu leh hla a zir zelin chutiang atana dan awm sa hmang chuan ngaihtuah tur a ni ang. Hemi chungchanga inhnialna awm theih a nih chuan thutlukna siamtu chu High Court/Supreme Court a ni a. He dan thar hman tur avanga lungawih lohna pawh  court-ah a kal theih reng a ni  – JC Lalnunsanga, AoR, Supreme CourtDan lam kaihhnawih thutharte Whatsapp Groupa i awm ve duh a nih chuan hemi link-ah hian a join theih e. Group 1 https://chat.whatsapp.com/BEZzj5EzMLCBEQjtWYRFug? Group2mode=gi_c https://chat.whatsapp.com/DMaRfCsAQimCo6fLFyYNuS?mode=gi_c

CJI Surya Kant : Mi Rethei leh Harsa Zawkten  Dikna An Chan Theih Nan A Tul Chuan Court-ah Pawh Zanlai Thleng Ka Thu Ang

CJI Surya Kant : Mi Rethei leh Harsa Zawkten  Dikna An Chan Theih Nan A Tul Chuan Court-ah Pawh Zanlai Thleng Ka Thu Ang

  • 08/12/2025
  • JC

December ni 5,2025 khan Chief Justice of India Surya Kant chuan mi rethei  leh harsa zawkte tana  rorelna tha kenkawh chu a tum bul ber a nih thu a sawi . Inkhinna man tam tak tak pe theilo te chu court-ah zanlai thleng an thubuai ngaihtuahin a thutpui tur thu a sawi a, he thu hi CJI Surya Kant chuan Tilak Singh Dangi leh midangte laka thubuai thehluh a ngaihtuah laiin a sawi a. Justice Joymala Bagchi leh CJI thutna bench chuan he thubuai hi an hnawl sak a ni.CJI Surya Kent chuan “Ka court-ah hian luxury litigation (mi hausa ten tul lo taka thubuai thehluh) a awm lo ang” tiin, mi hausaten an thubuaite court ah an nawr hian tul lo taka thubuai dang tihkhawtlaina a awm fo a ti a.  Rorelna mamawh tak takte chu a  ngaih pawimawh ber thu a sawiin, mi rethei leh tenau berte chu an dikna chanvo an hmuh ngei theih nan a tan tur thu a sawi bawk.November ni 24 khan India Chief Justice 53-na ni turin CJI Surya Kant hian thutiam a lo la tawh a. Haryana atanga Hisar District atanga lo seilianin mi retheiten dikna an chan theihna tura an beihnate hriatthiamna nei nghet tak a ni a. Chief Justice nihna hi thla 15 a chelh ang a. February ni 9,2027-ah kum 65 tlingin a chawlhsan dawn a ni (www.jclalnunsanga.in).

“Keini South Indian-ho Hian Hindi Kan Thiam Loh Avanga Thliar Hran Nih Kan Duh Lo” - Justice B.V Nagarathna

“Keini South Indian-ho Hian Hindi Kan Thiam Loh Avanga Thliar Hran Nih Kan Duh Lo” - Justice B.V Nagarathna

  • 05/12/2025
  • JC

December ni 3, 2025 khan Supreme Court Bar Association buatsaih, “We: Women Empowerment in Law -Strength, Struggle and Success,” chungchanga sawihona an neihah chuan, Supreme Court Judge, Justice B.V Nagarathna chuan India ram dan kalphung chhunga ṭawng zirnaah inpumkhatna a ngaih thu a sawi. Justice Nagarathna chuan hmeichhe ukil pakhat zawhna chhangin, India chhim lam aṭanga lo kal ukil-te chu Hindi an thiam loh avangin thliar hran an nih loh tur thu a sawi.India chu ṭawng tam tak hmanna a ni tih hriain, ṭawng pakhat chiah hmanna anga thil thlir theih a nih loh thu a sawi a. State hrang hrang tan Sap ṭawng (English) chu inbiakpawhna hmanraw pawimawh tak a ni zel a. Trial court-a mahni ram bial chhunga ṭawng an hman theihna leh Constitutional Court-a intluk tlanna atan leh judge-te state hrang hranga sawn kual an nih theihna atana Sap ṭawng an hmannate chu a khaikhinin, Sap ṭawng hman ngaihna te chu a sawi a. High Court leh Supreme Court-ah te chuan, India Danpuiin a sawi angin, official language chu English a ni, a ti. Justice Nagarathna chuan he inhnialna hi politics-a inhnialna atan hman ni lo se a duh thu a sawi a. Intluk tlanna leh mi zawng zawng lenna chu a duh thu sawiin, "Keini South Indian-ho hian Hindi kan thiam loh avanga thliar hran nih kan duh lo a ni," tiin a sawi.Chief Justice of India, Surya Kant pawhin thu awiin, mipuite hriatthiam theih ang bera inbiak a ngai tih a pawm a. Ṭawng zawng zawng pawimawhna a sawi uar laiin, Hindi hi mi tam tak thinlungah leh hnam ziaah a pawimawh hle a ti bawk. (www.jclalnunsanga.in).

ADC Huam Chhunga Anti Defection Leh High Court Rorel Tawhnate.

ADC Huam Chhunga Anti Defection Leh High Court Rorel Tawhnate.

  • 03/12/2025
  • Admin

Anti Defection chu  Sixth Schedule hnuaia awm Autonomous District Council ti a kan sawi Lai, Mara leh Chakma Autonomous District Council-a MDC thlan tlinten an awmna party kal sana party dang an zawma ban/hrem theihna hi a ni. Tun hnaiah LADC chu sawrkarna siam mumal thei lovin 11th LADC ah tum 5 lai sawrkarna an inthlakna.  Governor in Governor Rule hemi avang hian Chakma Autonomous District Council chhungah ni 7.7.2025 khan a puang hial a ni. Mipuiin hemi hi kan duh lo hle laiin Anti Defection a hrem ten High Court-ah kalin thiam an chang leh thin si a. Tun hnaiah Aizawl Bench, High Court in hetia mahni thlang tlingtute chhuahsan hrem theihna CADC inkaihruaina (2002) Rule 12 ami leh LADC inkaihruaina (2010)  Rule 11 ami chungchangah te hian thutlukna mumal tak a lo siam tawh a ni.Party Hruaituten Eng Nge An Sawi :MNF PR No 495 of 2025 ni 27.11.2025  a chhuakah  Pu  Lalchhandama Ralte, Leader of Opposition  chuan, “LADC-ah MNF-in sorkarna kan chan chuan, mipui than tlin te'n an duh duha anmahni party leh anmahni thlang tlingtute an insawn san theih thinna chu tihtâwp kan tum dawn a. Hnam zahawmnate vawng tûrin Anti-Defection Law hman a nih theih nan hma kan la dawn a ni” tiin a sawi a.Ni 30.11.2025 a LADC inthlanpui lo awm tura atana Lawngtlaia vantlang inkhawmah Adviser to CM Pu TBC Lalvenchhunga chuan Pu Lalchhandama Ralte, Leader of Opposition in District Council rorelna nghet a awm theih nana 'Anti-Defection Law' an hman tur thu a sawi chu, District Council subject a ni lo a, state sorkar kut pawh a ni lo a, Parliament a India danpui khawih danglam ngai a ni a tiin a sawi ve thung.Ni 30.11.2025 khan Parliament thlasik thutkhawm neih meka inbuatsaihna New Delhi-a Parliament Annex Committee Room-ah All Parliamentary Floor Leaders meeting-ah   Lok Sabha MP, Pu Richard Vanlalhmangaiha'n Autonomous District Council-ah Sorkar ngelnghet a awm theih nan MDC te khuahkhirhna dan, Anti Defection Law siam tul a tih thu a sawi bawk. Sixth Schedule hnuaia awm Autonomous District Council-a MDC thlan tlinten an awmna party kal sana party dang an zawm thin avangin Autonomous District Council-ah Sorkar a ding nghet thei thin lo chu tha lo a tih thu a sawi a, hmar chhak State-a ADC hrang hrangah Sorkar nghelnghet a awm theih nan MDC te khuahkhirhna dan, Anti Defection Law siam tul a tih thu a sawi.T Zakunga & Ors  Vs LADC,  WPC No. 88 of 2019 :Congress MDC thenkhat ten an thlawptu an party pui MDC panga ten  Congress Legislature Party an support-na an in hnukdawk avangin Anti Defection hmanga heng MDC panga te hi ban turin high court ah an kal a. LADC inkaihruaina (2010) Rule 11 (6) (7) in a sawi angin mahni party tlinna chhuah san chu MDC atanga ban theih a ni tiin an tang a. High Court chuan ni 9.8.2019 a thutlukna (Judgment) siamin mahni party tlinna chhuahsan a party dang siam chu dan kalh a ni a, Governor chu LADC inkaihruaina (2010)  Rule 12 a tul dan anga ban tura hma la turin a ti. Onish Moy Chakma & Ors Vs State of Mizoram, WPC 65/2020 :Hemi case hi Anti Defection chungchanga innghahna bul ber (landmark case) a ni. Ni 20.4.2018 a CADC inthlanah Congress in seat 7, BJP in seat 5 leh MNF in seat 8 an la a. Congress leh BJP tangrual in sawrkarna an siam a. Ni 29.10.2018 ah Congress hian BJP an support na an withdraw a. Congress MDC pali leh member 8 nei MNF te nen tangrualin Mizoram Chakma National Front dinin sawrkarna an siam a. Congress MDC la bang pathum ten Congress a banna thehlut in BJP te nen an in zawm a. Chairman, CADC chuan heng mi  pathum Omnish Moy Chakma, Buddha Lila Chakma leh Ajay Kumar Chakma te hi  CADC inkaihruaina (2002)  Rule 12 (5) & (6)  angin anmahni thlang tlingtu te  an chhuah avangin hrem/ban turin hma a la. Chairman in ban a tumna Show Cause Notice leh  CADC inkaihruaina (2002) Rule 12-a party chhuahsan avanga in hrem theihna (Anti Defection) chu thiat turin High Court ah an kal.High Court chuan ni 26.3.2021 khan Judgment ti chhuakin Meghalaya High Court in Hispreachersing Shylla Vs KHADC case  a lo rorel tawhna angin CADC inkaihruaina (2002)  ami Rule 12, party chhuahsante hremna leh Chairman in Congress chhuahsan a BJP an zawm te hrem a tumna Show Cause Notice dt 22.10.2019 te chu a thiah sak a ni.  High Court in party chhuahsan hrem theihna dan CADC inkaihruaina (2002)  ami Rule 12 (5) & (6) a thiah chhan ber chu CADC ten Sixth Schedule, para 2 (6), 2 (7) leh 3 ah te  hetiang dan siam theihna thuneihna a pek loh vang a ni. Sixth Schedule ah an term kum 5 chhung a ni a, District Council thiah a nih hma an chelh theih a ti.K. Hre Kung Vs State of Mizoram, WPC 150/2023 :Pu K Hrekunga chu MNF Party atanga Sangau W Constituency  MDC a thlantlin a nih hnua ZPM a zawm avangin Secretary, LADC in ni 10.11.2023 ah Anti Defection hmanga  hrem tumin Show Cause Notice a pe a. Mahni tlangtlingtute chhuhsan avanga hrem theihna LADC inkaihruaina (2010) Rule 11 (6) (a) hmanga hrem tura hmalak a ni. Amah hremtumna a lungawi lovin Aizawl Bench-ah a zual ko a. Aizawl Bench chuan Judgment ni 12.06.2024 ah siamin Omnish Moy Chakma Case a rorelna a lo nih tawh angin amah hremtumna a insawifiahna tur Show Cause Notice chu thiah niin party chhuahsan avanga hremna dan  LADC inkaihruaina (2010) Rule 11 (6) (a) pawh chu Omnish Moy Chakma Case in a sawi angin ADC in hetiang dan an siam theih loh avangin a thiat ve leh ta a ni. LR Dingliana & N Zangura Vs Mizoram WPC No. 74/2024 :Independent a tling pahnih Pu LR Dingliana leh Pu N Zangura MDC ten ZPM ni 24.6.2024 a an zawm avangin ban tum an ni a.  LADC inkaihruaina (2010) Rule 11 (6) (b) (c), in a sawi independent a tling ten party dang an zawm a hrem theihna hmangin ban tumna Show Cause Notice pek an ni. Aizawl Bench in Omnish Moy Chakma Case leh K Hre Kung Case ten thutlukna angin LADC inkaihruaina (2010) Rule 11 (6) (b) (c), in a sawi independent a tling ten party dan an zawm a hrem theihna dan chu ADC te siam theih a ni lo tiin Show Cause Notice leh hremtumna dan LADC inkaihruaina (2010) Rule 11 (6) (b) (c) chu a thiat ve leh ta a ni.Heng High Court te thutlukna te atanga a lan dan chuan Pu Lalchhandama Ralte in Anti Defection dan ADC huam chhunga a tumna hi chu thil harsa deuh chu a ni thei ang. He dan chungchanga thutlukna ziding (landmark) Omnish Moy Chakma Case  High Court a Judge pahnih awmna in  Judgment ni a 26.3.2021a siam hi SLP hmanga Supreme Court a an appeal loh chuan kan zawm tur a ni hrih a. Omnish Moy Chakma Case hunah hian Court hian he dan thiah avanga harsatna awm thei hi a la tawn loh avanga hetianga siam pawh a ni thei a, kan tun dinhmun thlir chuan he judgment hi siam dang lam theih tur tho chu a ni. Kan MP Pu Richard Vanlalhmangaiha'n ni 30.11.2025 a Parliament thlasik thutkhawm neih meka inbuatsaihna New Delhi-a Parliament Annex Committee Room-a All Parliamentary Floor Leaders meeting-a he dan siam tha tura a sawi chhuah hi  Supreme Court in Omnish Moy Case a ti danglam a nih loh chuan a kal kawng awm chhu chu a ni a, a kawng erawh a thui hrih viau ang. ZPM pawh hian an MP sawi anga ADC huam chhunga Anti defection hman an duh chuan High Court Judgment hi Supreme Court-ah sawrkar chak lohna a nih avangin an zualko thei reng a, parliament kal tlanga hmalak ai chuan a kawng pawh a awlsam zawk a ni. source www.jclalnunsanga.in.