DISCLAIMER

 1.⁠ ⁠Mizo ten dan leh hrai chungchanga  an lo bengvar nan leh thudik rintlak an hriat theih nan he website hi siam a ni a. 

2.⁠ ⁠Mizo ten Court rorelna kan hriat fiah leh hriat chian tawk loh avangin harsatna kan tawk thin a. Court rorelna leh dan te hi English a ziak a nih avangin mi nawlpui te tan hriat thiam a har thin a. English a in ziak te chhiar tur tam tak national news a a awm laiin mahni tawng ngeia kan lo hriat ve nan thuthar ber berte tarlan a ni ang. 

3.⁠ ⁠Mizo mipui ten kan hriatthiam tlan theih dan tur berin Supreme Court, High Court leh District Court te mipuite hriat tura pawimawhte a  rang thei a i chhiar theih tura lo chhawp chhuah  hi kan tum a ni. 

(The Bar Council of India does not permit advertisement or solicitation by advocates in any form or manner. By accessing this website, www.jclalnunsanga.in, you acknowledge and confirm that you are seeking information relating to JC Lalnunsanga, Advocate & Legal Consultant  of your own accord) 

Exit

Blogs

DIGITAL KHAWVELA NUN DAN THIAM

DIGITAL KHAWVELA NUN DAN THIAM

  • 13/03/2026
  • Admin

Mobile phone hi vawi leh khata lo awm thut a ni lo va. Kum tam tak chhung, Pathianin mihringa finna a dah hmanga hai chhuah thiamna (technology) hrang hrang belhkhawm aṭanga lo chhuak a ni. Mobile phone lo awm theihna chhan ber chu Radio Waves hi a ni a. Kum 1800 tawp lam khan mi thiamte’n boruak kal tlanga thuchah thawn dan an lo hmu chhuak tawh a. Hei hi wireless communication bul ṭanna a ni. Khawvel hriata mobile phone hmasa ber chu Motorola company-a thawk, Martin Cooper-an April 3, 1973 khan a siam chhuak a. A hming chu Motorola DynaTAC 8000X niin, kg 1 bawr vel, insakna brick tiah lawih a ni.  Mobile Phone hi taksa peng pakhat zinga mi a ni tawhTunlaiah mobile phone hian kan nunah hmun leh hun a chang tam tawh takzet a. Kan taksa peng pakhat ang mai a ni tawh a ni. Research beitute sawi dan chuan a tlangpuiin ni khatah darkar 6/7 hi screen en nan kan hmang a. Kum upa leh naupangah a tlem deuh laiin ṭhalai leh nu/pa valaiah hei ai hian a la sang fe a ni. A hmang thiam thiam vanneihnaUNESCO-in a zir chianna-ah chuan COVID hnuah online hmanga zirnain nasa takin hma a sawn a. Thingtlang leh mi rethei, zirna in man to a kal ve thei loten an vanneih phah niin a sawi. Tunlaiah zirlai ṭhenkhat chuan an zirlai puitu atan an hmang nasa tawh em em a; exam hrang hrang bei mekte tan pawh malsawmna nasa tak a ni. Technology hi thawk palai a ni, a neutral em em a. Kan hman danah Pathian rawngbawl nan emaw, rawngbawlna laka min tibuai theitu emaw a ni thei. Kan apps (Facebook, Instagram, WhatsApp, YouTube) te hi inbiakna application satliah a ni tawh lo va, Pathian rawngbawlna application an ni reng tawh a ni. Smart Phone – Hlauh tur ni lovin  Smar Use, fing taka hman turTunlai digital khawvela inzirtirna lehkhabu hralh tam ber, ‘Keeping Kids Safe in a Digital World’ ziaktu, Mandy Majors chuan thiamna (technology) ringawt aia pawimawh chu nu leh pa leh fate inkara inbiak pawhna ṭha a nih thu a sawi uar hle. Naupangten an thil tawnte (a ṭha lo zawng pawh) an hrilh ngam khawpa inpawhna ṭha nu leh pate nen an neih a pawimawh a ti a ni. Social media leh games-a private account hman dan leh hriat ngai loh mi laka inven dan inzirtir a ngai, a ti a. Internet-a kan hmelhriat miah lohte hi kan ‘ṭhian’ an ni lo tih hriattir ṭhin tur a ni. Khawvel thar (digital world) leh khawvel tak (real world) inkarah balance a awm a ngai a. Phone hman hun chhung bi tuk leh, chhungkaw tana ‘No Phone Zone’ (entirnan chaw ei lai) siam a sawi mawi hle. Nu leh paten kan fate ti lo tura kan hrilh laia keimahniin phone kan atchilh viau chuan naupang kan zirtirna a thawk thei lo. Nu leh pate hi an tan entawn tlak, ‘digital role model’ kan nih a ngai. Smart phone hi hlauh tur ni lovin fing taka hman (smart use) zawk tur a ni, a ti. Artificial Intelligence leh kan fateInternational AI Safety Report chuan, “AI hi naupang nawlpui tan chuan a him lo a.  Thil dik tawk lo leh hman sual theih a ni a, hman dan kan inzirtir a ngai,” tiin a sawi. AI hi naupang tan chuan ‘chem hriam tak’ ang a ni a. Ṭha taka hman chuan thil zir nan leh thluak tihhmasawn nan a ṭha em em a; mahse, fimkhur loh chuan hliam a awm thei thung. A him leh him loh chu a hman dan leh nu leh paten kan vil danah a innghat thui hle.   AI hian dawt pawh thudik ang takin a sawi ve thei tawh a, naupangin engkim ‘thudik’ emaw an tih palh chuan an hriatna a hruai sual thei. Homework leh essay ziah nan AI ringawt an hman chuan, mahni ngeia ngaihtuahna hman leh thil zir chian (critical thinking) an thiam loh phah thei. AI hi biak a nuam a, ṭhian tak anga ngaiin midang nena inkawm aiin AI biak an atchilh thei. AI hi mihring a ni lo a, a sawi engkim hi a dik vek kher lo tih naupangte hrilhfiah tur a ni. Facebook, Insta, YouTube vis-à-vis Galilee dil kam, Jordan lui kamHmanlai Bible huna mipui punkhawmna hmun – Galilee dil kam te, Jordan lui kam te, Jerusalem te ang khan, heng application Facebook, Instagram, WhatsApp, YouTube etc.  te hi kan rawngbawlna hmun a ni tawh a. Biak in chhung leh kohhran activities chauh hi rawngbawlna a ni lova, zau zawka rawngbawl tura inchherna hmun a ni. Pathian rawngbawlna hian pulpit tlang te, biak in leh a vel te piah lamah, heng app-te hi a tlen a ngai a. Comment thleng pawha ṭan lak a ngai tawh a ni. Kohhran leh YouTube ChannelKohhran ṭhenkhat, mahni puala document dah ṭhat nana YouTube channel nei an awm nual a. Hei hi inkhawm ve thei loten in lama an lo chhim ve theih nan a ṭha hle. Chu mai bakah, mi zawng zawngin an duh hun huna an en theiha a awm dawn avangin hun neitute pawh an inbuatsaih ṭhat phah hle. Rom khaw panna kawngte pawh hmang ṭangkai em emtu Tirhkoh Paula kha la dam se, heng app hrang hrangte hi rawngbawl nan a hmang ṭangkai viauin a rinawm. YouTube channel te neiin a vlog ve nasa viau mai thei a; a WhatsApp group-ah pawh member an len loh avangin group 1, 2, 3 te pawh a siam mai thei a ni.   Global Village-ah awm hmun aṭanginTunlai Kohhran kalphungah, mi nazawngin Pulpit aṭanga thusawina hun kan neih theih loh laiin, mobile phone hmang erawh chuan engtik lai pawhin thusawi rawngbawlna a neih theih reng a ni. Kan Pathian thuin, “Khawvel zawng zawngah kal ula, thilsiam zawng zawng hnenah chuan Chanchin Ṭha hi hril rawh u,” a tih hi a taka kal tur chuan a harsa hle a. Pawisa neih a ngai a, Passport leh Visa te pawh thil neih awlsam a ni lo. Kan mobile phone hmang erawh chuan kan awmna hmun aṭangin khawvel zawng zawngah kalin, Chanchin Ṭha hi kan thehdarh thei tawh a ni. Kan hun ṭha min ruksaktu      Mobile phone-te hi a ṭhat viau lai hian kan thlarau nun tichhetu a ni ve leh thei. Kan Pathian thu chuan Lal Isua kha, “Nimahsela, ani chu thlalerahte a kal hrang a, a ṭawngṭai ṭhin (Lehlin tharah, “Ani erawh chu fianrialah a ṭawngṭai ṭhin”) tih kan hmu a. Kan phone-te hi kan fianrial hun ṭha min ruksaktu a ni ve tho. Notification tam lutuk te, status en leh comment chhiar leh chhan tur tam lutuk te hi Bible chhiar leh ṭawngṭaina hun min ruksaktu a ni thei. Ṭangkai si, ṭangkai lo ni thei         Mi zai nana doctor-in chemte a hman tho kha tual thah nan a hmang thei a ni. Mobile phone, midangte tana rawngbawl nana kan hman hi midangte rilru hliamtu, kan rawngbawlna min tichhetu a ni thei.  Pathian thu chuan eng bawihah mah kan awm a phal loh laiin phone bawihah kan awm thei a ni.  Mithiamten an sawi dan chuan, screen-a kan nuam tihzawng kan en hian, thluakah dopamine (nuam tihna hormone), miin drugs a tih a lo chhuak ṭhin ang hi a lo insiam a. Chu chu a chhuah tam leh a chhuah ngun lutuk chuan a lova awm theih lohna, ngawlveina a thlen thei a ni. Kohhrana in hmang tam tak, drugs leh zuin a tihbuai loh, phone avanga buai an tam hle. Hei hian rinna kawngah hma a sawntir theih loh phah fo a ni. Social media-a thil Post hma a hriat tur pangaSocial media-a thu i post hmain heng thil pangate hi ngaihtuah hmasa ṭhin la –1)     Thu dik a ni em?2)     Thu pawm nuam leh thu ṭha a ni em?3)     A ṭul kher em?4)     Pathian a chawimawi em?5)     Isuan chhiar ve ta se a lawm ang em? Heng chhanna hi ‘Ni lo’ tih a nih chuan, post loh mai a ṭha zawk a ni. I fimkhur ang uCollege zirlai pakhat chuan, “Pathian thu ka status lo chhiar ṭhin kan class-mate pakhat hi, ka status a view aṭangin a piangthar,” a ti. Kan status te, kan comment te, kan thil post te hi Pathian tan ni se. Kan rawngbawlpui, kan ṭhian, kan class-mate, kan rilru tina leh huat zawngte lo hmuh atana status han siamte hi rilru hrisel lo zia, Pathian duh loh zawng a ni. Social media-a kan thil post-te avangin midangah harsatna, kan hriat miah lohvin kan lo siamsak thei. Tunlaiin khawtlang buaina hial thleng khawpa thu post-te pawh Mizoramah a awm ta zeuh zeuh mai.Social media-a kan thu post-te hi Pathian inpuan chhuahna leh Krista tana Thuhretu a ni thei a, kan comment-te hi sermon a ni thei. Kan thil share leh forward te hi mite nun thlak danglamtu leh entawn tur a ni thei a. Vawiin hian i nunah eng nge lal ber le?  I hna nge, i sum nge, i phone nge, han ngaihtuah chiang teh. Isua Krista chu engkim siamtu a nih angin, i nunah lal ber se. Ama tan nangmah leh i thil neihte hmang la; tichuan, i nunin awmzia a nei ang a, Amahah chuan thlamuanna i hmu ang- JC Lalnunsanga.https://www.vanglaini.org/guest-writer/writer/10/post/166382?date=2026-03-13

Ka Thianpa Dindina MCS Tling Ka Lawmpuina

Ka Thianpa Dindina MCS Tling Ka Lawmpuina

  • 23/11/2025
  • JC

Ka Thianpa Dindina MCS Tling Ka LawmpuinaThuziak thiam ka ni lo a. Thahnem ngaihna avangin ka thiam zawng dan leh hrai, court rorel thar ber ber te rintlak thei tur berin an official website leh dan lam ziakna atang te in ka law firm a ka naute hovin ziak zawm tur leh tur lo pawh hre lovin kan han ziak ve tan a ni a. Chutiang kara ka thu hriat  ka tleirawl tirh atanga  ka thianpa Dindina’n Department kal tlanga MCS (Departmental Exam kaltlanga MF & AS tling hlim hlawl) a tlin chuan min ti lawm em a. Ngawih bo pui mai atan chuan ka ui a,ka lawmpuina ziaka dah a phu ka ti. In hriat tanna :Ka thianpa hi kan inhriat tan chhoh dan chu BHSS a Class XI (SC) kan zir laiin Lunch Break ah pawisa kan ui  (nei lo) hi Christian Hospital kawt dawr atanga Cream Roll tlawn khat leiin Serkawna Saptuiah Saptui thianghlim tak nen kan va ei thin a. Mizo medium chhuak kan nih avang kan sir te biakah kan buai thin hle a, English in zir kan tum a.  Kan class bang hi English inzir nan ke ngata hawin mi tlemna hmun Lungchhe ngaw velah English te khan kan in be thin. An unau chenna kha ‘Buk In’ ang ka ti:Tum khat chu lehkhabu hawh turin an chenna ah ka zu kal a, Rahsi Veng mawng lamah an lo awm a. An inluah mek chu ka zawng hmu mai a, an chenna tak kha ka khawngaih zawk. Keini chu engmah ni lo mah ila an unau a an lo chenna kha christmas dawna kan thian zaho va buk kan sak hi a ang ka ti tlat pek a. A nu leh pa Thehlep khuaah an la awm a, ama hovin an awm ve nawk nawk kha a ni a. A hnu deuhah a nu leh pa te Lungleia an lo pem chuan an in luah thin aia thlangah an awm a. A nu leh pa, leh a naute ho nen hi inpawhna thuk tak kan nei a. Ka lengin chaw te pawh ka ei tawh. A nu hian min fapa en a, a unaute ho hian  tun thleng hian min u en em em bawk. Ka nu leh pa ten an fak:Chanchin kan inhretawn tawh lo vang vang a. Mizoram University hnuaiah BSc (Botany) ah Lunglei Government College atangin pakhatna a ni tih ka hria a. A hnu deuhah ka pa te thawhnaah (PWD) sum enkawltu(ADA/AAO) a lo ni tawh a. Ka nu leh pa te hian an fakin fel an ti thin hle a. Class 11 kan zir laia T-Shirt ban tlawn ka pek (kei chuan ka hre tawh lo a) te hi a lo sawi fo thin a. Ka nu leh pa te hian min hrilh nuam an ti thin. Ka pa thianpa ber,  Dindina thawhna a pu Pu Zorama(DA) hian Dindina hna thiam zia, taimak zia leh fel zia hi a sawi fo thin.A unaute tan a in pe pumhlum :A nau Dr Hmingmuana ‘n facebook-a a thuziak hian a sawi chiang hle.Mahminga Sailo : Ka U pualin...“Pathian malsawmna azarah Mizoram University hnuaiah B.Sc (Botany) topper a nih khan, duhsaktu thenkhat chuan Civil Service exam turin an rawn a, mahse kan chhungkaw dinhmun a hrethiam a. Kei lah, mahni ngaihtuah ang angin Leitlangpui pel ngeia college kal tum ta hrim hrim kha ka lo nia! Ka U hian hna a hmuh hmasak ang ang thawkin, a hun neih remchan apianga tuition pe bawkin chhungkaw tan a thawk thin a. Chuvangin, kum 20 liam taa exam a chak ruk ve tak kha, hnathawk zel chungin MCS a tling ve ta! Amah pawn a beisei ngam chiah lo va, mahse tling zingah a tel tlat si. Kan va lawm em!Kawng min sialsaktu ka U...Thehlep atangin chhungte ina awm chungin High school a kal ve rawih a. Class-ah Pakhatna a nih thin avangin, pawl 8 ka nih khan ka U anga pakhatna ni ve turah min han ngai ngawt a. Nia, tlanchhe chunga eirawngbawl paha lehkha zir ve mai mai thin kha, Pathian zarah kan class-ah chuan Pakhatna chu ka'n ni ve leh mai thin bawk a! Ka U vang hian High school kan kal laiin zirtirtute duhsakna nasa tak kan dawng a. Kan nihlawh asin..”Ka thianpa Dindina hian a nau in Doctor a zir chhuah theih nana a inpekna hi hrechiangtu te zingah ka tel a, IAS te hi bei se, a tlin hi ka ring thin zawk a. Kohhranah in hmang em em a ni:Dindina hi UPC kohhran a ni a. A awmna apiangah hruaitu nihna a chelh deuh zel a. An Local Church mai ni lo, Lunglei District leh North East India huapin tunah pawh thalai(PYD) hruaitu pawimawh a ni. UPC a a nihna hi ziak dawn ila ziak fe tham nihna a nei. Heti chunga a hnathawhna a hna thawk tha, hna exam leh thil danga Mizorama ti tha pawl ni chho thei zel hi a chhuanawm tak zet a ni. ADA(Contract Basis) exam ah pakhatna a ni a, Contract Basis-a a thawh mek lai hian ADA Direct (Recruitment) exam lehin pakhatna a ni leh. Kum 7 chuang Accounts Officer(Group A) a thawh hnuah kumin January thla khan Induction hmangin MFAS(Jr. Grade) ah lutin pakhatna a ni a, thla 9 vel a thawh hnuah tunah hian Induction hmang thoin MCS(Jr. Grade) a lut leh ta a ni. A nupui Hmuni mawlh hi a fakawm :High School kan kalpui, a nupui kan thiannu Hmuni hi a fakawm ka ti khawp mai. An  fate pathum hi en reng reng pawh hian  Hmuni hian a enkawl tha tih hi a hriat hliah hliah. Tun hnua ka thianpa ka hmuh na awm chhun chu  North East India huap UPC thalai Inkhawmpui liana stage a a thu leh inkhawm a hruai vel hi a ni deuh ber a. Hetianga a hun a pek theihna. A hna tha taka thawh theihna leh exam tura a inbuatsaihna chhan hi chhangchhe tak chung pawh a a nupui support thatna rah a tih loh theih loh.  chhan hi a nupuiRetheihna leh harsa kara hetiang khawpa hlawhtlinna a hmu hi ka lawmpui tak zet a. A entawn tlak em em ka ti. A in ngaitlawmin a tawng tam lo a,  tumah han rel leh sawi chhiat a neih hi ka hre ngai lo. A dinhmun a hniam leh a san in a danglam lo a. Sawrkarah hna tha tak tak in ziak tlingin thawk mahse in lian leh ropui din a la tum chuang lo. A incheina te hi man to tak a ni ngai lo. Ze nghet tak a nei a, mi pawi sawi hi a hlau em em thin. Hetiang ang mi MCS thianpa Mizoram in kan  nei hi Zoram tan pawh a lawmawm tak zet a ni. Ka thianpa Dindina te ang hi tunlai kan thalai, kan zirlai, nu leh pa te Icon/Idol ni se. Chanchinbu, Youtube, Facebook etc ah te hian retheihna in a bawhbet zo loh, kohhrana in hmang em em chunga hetiang a thlen theihna te hre ve ila. Ngaihthlut tur dik kan hriat chuan hma kan sawn deuh deuh ang.    

Chhungkaw Mission Statement Nei Rawh

Chhungkaw Mission Statement Nei Rawh

  • 22/10/2025
  • Admin

“Chhungkaw Mission Statement chu chhungkaw member tin ten inlungrual taka thuthlung an duan, eng nge i nih tum leh i chhungkaw zawm tur atana in kaihruaina ziak a dah hi a ni” - Stephen Covey, The Seven Habits of Highly Effective Families

Fate Tana Zirna Kalkawng (Career Guidance)

Fate Tana Zirna Kalkawng (Career Guidance)

  • 22/10/2025
  • Admin

“India dinhmun tur chu kan fate zirna In atang hian a insiam / The destiny of India is being shaped in classrooms” - Kothari Commission

I Lo Hlawhtlin Nan Habit Ṭha Nei Rawh

I Lo Hlawhtlin Nan Habit Ṭha Nei Rawh

  • 20/10/2025
  • Admin

“Kan tih fo ṭhin ang hi kan nihna a ni. Ropuina hi thil tih danglam a ni lo, thil chin ṭhan (habit) siam mai a lo ni zawk,” a lo ti a. Psychologist lar, Rob Gilbert-a chuan, “Kan habit kan siam a, chu chuan min siam let ṭhin,” -Aristotle

 Ka Hlawhtlinna Thuruk:Tum Bulfuk Neih- Part 2

Ka Hlawhtlinna Thuruk:Tum Bulfuk Neih- Part 2

  • 18/10/2025
  • Admin

Pathian khawngaihna zarah LLB kan zir zo va, Mizoram lamah kan practice chho ve a. Bul ṭantir te ni mah ila Pathian malsawmna ka dawng nasa em em a, Mizorama case lian tak tak ka khawih chho ve ta nghal a. Ram pum ho thubuai (case) te pawh kan khawih chho ve ta hial a. CHHUNGKAW NGAI PAWIMAWH HMASAK BER: Ka hna bakah khawtlang leh kohhranah theihtawpin ka inhmang ve a. Kan veng Zotlang Branch YMA-ah Committee member niin ka lawina kohhranah naupang tein ‘Rawngbawltu’ (Tual Upa) ah min lo thlang ve bawk a. Ka fapa Jonah hi ṭum khat chu, “I pa eng hnathawk nge?” kan ti a, “Committee,” tiin min chhang nghe nghe a. Indaih loh chang tam ṭhin mahse la, ka nunah Pathian ka dah pawimawh ber a, a dawtah chuan kan chhungkua a ni. Chuvangin, chhungkaw tan hun tam zawk pek hram ka duh ṭhin a. Ka fate school kal rual an nih chuan zirna ṭha zawk an neih theih nan Delhi lama pem thlak a, kei pawhin hma ka sawn theih nana Supreme Court-a practice chu ka ‘goal’ a ni chho ta a. AoR nih erawh chu ka la ngaihtuah pha hauh lo thung. Miten, “Ukil ṭha tak a ni,” min tih ai chuan, “Chhungkaw pa ṭha tak a ni,” min ti se ka duh zawk a ni. Kan thil tumte hi Pathian leh kan chhungkaw tana ti kan nih phawt chuan, chu chuan tihlawhtling turin chakna leh tumruhna nasa tak min pe ṭhin.  Nih Tum(Goal) Chu Thinlungah a Alh Tur a ni (Ignited Mind): Delhi lama pem thla tura rilru kan siam hnu chuan thil awm dan hrechiang turin Delhi chu ka chhuk thla ta zeuh zeuh a. College kan kal laia kan senior-te zu zawmin, an case khawih laiahte ka ṭanpui a, an inahte ka khawsa ve nawk nawk a. Ṭum khat chu ka judge ngaihsan em em mai, Justice Rohinton Fali Nariman hmaah hian case kan nei a. A hma a din ka chak em avangin ka senior-te chu ka dil ngawt mai a.Kan case chu a pawm loh tura an ngaihsa avangin, kan AoR rawih hnen  aṭanga phalna min hmuhsak hnu chuan, ka ding ve ta rawi a. Thu tam ka sawi hman lo va,rin ang ngeiin a hmaah ka ding fel hman chiah tihin,"Dismissed" a ti a, ka case chu min hnawlsak nghal a.  Kha judge hmaa ka ding ve hrim hrim kha ka lawm em avangin Facebook leh WhatsApp group pakhatah hian ka post a. District Judge pension pakhatin,"JC-a te ang Supreme Court-ah an ding lovang,AoR nih a ngai". ti a comment a lo pek chuan, ka nih theih pawha ka rin ngai loh,AoR chu min chaktir ta hle mai a.Supreme Court-ah chuan Aizawla ka junior-te tih ang pawh ka la tih ve phak loh avang khan ka zak rilru ṭhin a, Aizawla ukil ṭhenkhat, elsen deuhva, "Sup-ree-me Court ukil,” min tih chingte pawh an awm a. Vawi khat chu, kan senior pakhat hian, Guwahati aṭanga vai ukil lo kal ṭumin, kei aia junior an awm reng laiin ṭhutna kian turin min ti a, court room aṭangin min chhuahtir a. Kei aia junior, mahni pual case nei lo, a chhunga an ṭhut laiin ka case an koh hun tur pawna nghah a ngai chu ka rilru a na ve hle mai a. Khatih lai a, “Supreme Court ukil an chhuah tir che a ni maw?” tia fiamthu thawhna atana min han hmang zui leh khan AoR nih min chak zualtir hle a ni. Abdul Kalam-an a lehkhabu ‘Ignited Mind’ a a ziah ang khan, kan thil tawnte hi kan thinlunga kan duhnate tialhtu atan kan hmang thei a ni. Kan thinlung duhzawngte chu Pathian ṭanpuina zarah kan ti thei dawn a ni.  NIH TUM GOAL ZIR CHIAN A NGAI:  Pathian thu lama intuai thar nan, ni 22-26 June, 2018, Haggai Special Leadership Seminar, Guwahati, Hotel Royal Decasa-a neihah chuan ka tel ve a. Kan seminar tawp ber niah, kan resource person (facilitator) Mr. Bijoy Sangma chuan, Life Mission and Goal Setting Class-ah ṭawngṭaina nen kan mimal, chhungkua leh rawngbawlna lama kan thil tum hrang hrangte min ziah chhuahtir a. Chutah chuan, ka mimal goal atan, ka nih chak em em Supreme Court Advocate-on-Record (AoR) tih hi kan ziak a. Kan goal hrang hrang ziahna lehkhaah chuan kan tihhlawhtlin hun tur te, kan chak lohna te, kan inbuatsaih dan turte kan ziak thlap a.  Zaithiam John Mayer hla, “Love is a Verb,” tih ang deuh khan, kan thil tumte a lo hlawhtlin theih nan chet chhuah a ngai a. Kan hmalak dan tur zir chian hmasak a, kan bu zawl nuam tak te pawh kan chhuahsan a ṭul fo ṭhin. Haggai Seminar-a ka goal siamte bawhzuina turin, December, 2018-ah Delhi-a zirna inte zir chiang turin, “Family Study Tour,” kan nei a. Mizo taxi driver, tlawmngai leh hna tlin tak, Pu James-a zarah Delhi-a zirna inte a hmun ngeiah ka nupui fanaute nen kan fang a. Ani hi Delhi school ṭhaa naupang zirte an nu leh pa aiawha lo tlawh leh an zin thlak changa school-a hruai ṭhintu a nih bawk avangin school chinchang a hre hle a. School admission kalphung leh senso ngai zat te, Delhi a inluah man leh Mizo khawsak phung te kan nupain kan zir chiang a. Kan thil tum chu a taka nunpui turin hma kan la ta a ni.  HUN HMAN DAN TUR ZIAKA DAH LEH THIL TIH LAIAH RILRU PEK  Nitin hun hman dan tur ziaka dah hi a ṭangkai em em. Ka hunte chu a darkar biin ka ṭhen a, hna thawh hun tur, chhungkuaa hun hman tur leh lehkha zir hun thlengin ka siam lawk ṭhin a. Ka mut hma, zan dar 11-12 hi chu, ka hna buai tak karah pawh, AoR exam tura inbuatsaih nan ka hmang hram hram ṭhin.Supreme Court, High Court (Aizawl leh Guwahati) leh District Court-ah te case ka nei ve nual a, ka zin kual nasa bawk a, enkawl lai ukil junior ka nei ve nual bawk a. Ka hun hman dan tur ziakin dah thlap ṭhin lo ila chu lehkha zirna hun ka neih meuh ka ring lo a ni.  Nitin ka ziah lawk angin a theih chin chinah hun ka hmang a, ka thil tih  lai zelah ka rilru zawng zawng pek ka tum  ṭhin. Motivational speaker, Jim Rohn chuan,"Be there where you are (I awmna hmunah rilru pe rawh)", a ti a thu a sawinaah chuan,"I awmna hmuanh i rilru zawng zawng pe rawh. Chhungkuaa in picnic chuan i laptop emaw hnathawh tur keng suh. Thil dangah i rilru pe lovin tui cheng la, ei tur siam la, i chhungte nen hlimin nui rawh u.Office kal tura car i khalh laiin i hna emaw thil dang ngaihtuah lo la, i car khalhah chiah rilru pe rawh.Chuti lova tawhsual i tawh palh hlauh chuan i hna zawng zawngin a tuar thei a ni. Office i thlen tawh erawh chuan i hnaah chauh i rilru pe rawh,” a ti a ni.  Tunlai ṭhalai leh zirlai tam tak ten kan hnathawhna leh lehkha zirna hmunah phone kan inchhawp a, Facebook, Youtube, Whatapp status leh chanchin thar kan bik zuk zuk ṭhin. Hei hian hnathawh leh lehkha zir a ti sawt lo hle a, kan nih tur ni pha lovin min siam thei a ni. Thil ṭha leh ṭangkai tak pawh hi, a hun leh a hmun kan thliar hran thiam loh chuan, kan tana ṭha lo, kan hmasawnna daltu a ni thei a ni.  ENG VANGIN NGE TUM(GOAL) KAN NEIH ANG? Goal mumal tak kan neih hian kan hun kan hmang ṭangkai a, mahni inthunun turin min pui a ni. Goal nei lo mi chu midangin an goal tihhlawhtlinna atan an hmang tho tho va, buh si thliin a chhem ang maiin, an sawmna apiangah an then vel mai mai ṭhin. Matthaia 9:29-ah, “In rin angin in chungah lo thleng rawh se,” a tih ang khan goal neih hian Pathian rinna kawngah pawh mi a tinghet thei a ni. Isuan Marthi hnenah, “Marthi, thil tam tak i ngaihtuah a, i buai a nih hi…,” a tih ang khan kan Pathian hian thil engkim ti vek turin min beisei lo va, insawr bingna nei turin min duh a ni. Goal neih hian insawr bing a tiawlsam a, kan hnathawhah min tisawt bik em em a ni. Goal neih hian hmachhawp min pe a, beiseina nung min siam a, taimakna min pe a, min khalh kal ṭhin. Indopui pahnihna hunlaia German-ho tihduhdahna aṭanga dam khawchhuak, Juda-te chanchin an zirnaah chuan, an dam chhuah theihna chhan chu beiseina an neih vang chauh niin an sawi a ni.  Heng ka hlawhtlinna thuruk ka ziah hi, mahni insit tak chunga, Pathian ropuina tur atana ziak ka ni tih chhiartuten min lo hriatsak ka duh tak zet a. Pathian ropui nan, Amah rinchhana kan thil tumte chu Aman min tihhlawhtlinsak dawn a ni tih puan chhuah hi ka duh ber a ni. India ramin ‘Footballer of the year 2023’ atana an thlan thar, Lallianzuala Chhangte pawhin amah an lo hmuahnaah, “Ka nunah entawk tlak in hmuh chuan Isua neitu ka nih hi lo entawn ula, chu chu ka duh ber a ni. Vawiina sum leh pai ka neih te hi Pathian vang vek a ni,” ti a a sawi ang khan, kei pawh ka hlawhtlinna hi Pathian khawngaihna avang chauh a ni ka ti lo thei lo a ni.                                                                            -JC Lalnunsanga,AoR(Supreme Court)