DISCLAIMER

 1.⁠ ⁠Mizo ten dan leh hrai chungchanga  an lo bengvar nan leh thudik rintlak an hriat theih nan he website hi siam a ni a. 

2.⁠ ⁠Mizo ten Court rorelna kan hriat fiah leh hriat chian tawk loh avangin harsatna kan tawk thin a. Court rorelna leh dan te hi English a ziak a nih avangin mi nawlpui te tan hriat thiam a har thin a. English a in ziak te chhiar tur tam tak national news a a awm laiin mahni tawng ngeia kan lo hriat ve nan thuthar ber berte tarlan a ni ang. 

3.⁠ ⁠Mizo mipui ten kan hriatthiam tlan theih dan tur berin Supreme Court, High Court leh District Court te mipuite hriat tura pawimawhte a  rang thei a i chhiar theih tura lo chhawp chhuah  hi kan tum a ni. 

(The Bar Council of India does not permit advertisement or solicitation by advocates in any form or manner. By accessing this website, www.jclalnunsanga.in, you acknowledge and confirm that you are seeking information relating to JC Lalnunsanga, Advocate & Legal Consultant  of your own accord) 

Exit

Blogs

Hlawhtlinna Tura Tum Nghet Neih (Goal Setting)

Hlawhtlinna Tura Tum Nghet Neih (Goal Setting)

  • 17/10/2025
  • Admin

Kan nih tum thleng turin kan nih tumah chuan kan theihna kan sawrbing (focus) a ngai a. Kan thil tih laia rilru zawng zawng pek a, thiambik kan neih a ngai. Tum neih ṭhat a tawk mai lova; nitina kan tih ṭhin hian kan hlawhtlinna kawng a sial ṭhin.Kan zirtirtupa ‘Magic Show’ leh a zirtirṭha tak:Kan zirtirtu in classroom-a a magic show kha ka hre reng a, ka theihngilh thei tawh ngai lovang. Ka nuna thil pawimawh tak tun dinhmun ka thlen theihna zinga ami a ni si a. Kan zirtirtupa chuan, “Magic ka show dawn” tiin enlenna chu lek kawh vah chung chuan Kuhva khawrna lehkha (khatih lai khan kuhva hi lehkha hmanga khawr a ni a) chu a em a. Ni awmna lamah chuan a enlenna chu a keng a, a kuhva khawrna lehkha chiang takin a laiah tak chuan a zu em a. Kan zirtirtupa chuan, “Ni in a emna lai bial hi in hmu em” tiin zirlai te chu min zawt a. Keini chuan, “Aw, hmu e, a chiang lutuk” tiin kan chhang a. Lehkha a niin a emna chu ati zim tial tial a, enlenna chu a dah hla tial tial a. A emna (contact point) chu a te tial tial a. A tawpah chuan a lo khu chem chem a, lehkha chu a alh ta a. Kan zirtirtupa chuan in ti thei taka lo hawi chhuakin, “Tuna in thil hmuh khan eng nge a en tir” tiin zirlai te chu min zawt a. Keiniho chuan kan inrinsiak nak nak a, tumahin a duh angin kan chhang lo. Ani chuan hetiang hian a thil min hmuh tir chu a sawifiah ta a, “Lehkha a enlenna hmanga ka emna contact point kha a tet zual pauh leh ni emna kha a chakin a sa a. Ka enlenna ka dah hlat khan a contact point kha a te tial tial a, a em na telh telh bawk. Kan hringnung pawh hi hetiang hian kan nih tum kan thlen theih nan hian kan in sawrbing nasat a ngai. Thil dang tam tak a hlawhtlin emaw nih tum ai chuan ‘THIL PAKHAT’ ah hian rilru leh ngaihtuahna hi sawrbing ila, chu chuan chakna leh theihna a pe zawk a. Chutianga tum nghet tak kan neih chuan kan la hlawhtling ang” tiin a sawi fiah a, ka theihngilh theih tawh ngai lo!THIAM BIK NEIH A NGAI:Khatih lai khan keima tawkah nih tum, thiam leh nuam tih zawng kha ka ngah ve em em lai a ni a. Infiamna mai bakah zirna lamah pawh rual pawl tawkin ka ti thei veleh viau zel ṭhin. Kan zirtirtupa thusawi chu ka rilru-ah a riak lian hle mai a.Ka thil thiam lawr ve dun te hi thiam em em mite chunga leng khawpa thiam,eizawnna tlak leh ṭhat bikna ka nei lo viau a.Khang te khan ka hun leh tha te an la hekin ka zirna pawhin a tuar ngeiin ka hre si a. Heng ka lo thiam ve nual te dah ṭha a ka tet laia ka nih duh em em “Advocate” ni tura lehkha zir lama kan zirtirtu pa magic show angin enlenna in a em tet angin advocate ni tur chuan insawrbing chu ka tum ta zawk a. Ka chhungte leh ṭhiante pawhin thil ṭha dang hi an sawi a, nih chak leh zir chak dangte pawh neih ve chang a awm. Amaherawhchu, ka tet laia ka nih tumah khan ka chiang a, thil dang reng reng hi chuan ka rilru an tibuai pha ta lo. Harsatna te pawh tawk ve ṭhin mah ila ka nih tum ka chianna kha a contact point a tet avangin a power a chak a, min ti phurtu a lo ni leh ṭhin. Tunlai khawvela mi hlawhtlingte chu mahni hnathawhna a thiam bik em em te hi an ni.I THIL TIH LAIAH RILRU PE RAWH:Jim Rohn chuan ‘Be there where you are (I awmna hmunah rilru pe rawh)’ tia thu a sawinaah, “I awmna hmunah i rilru zawng zawng pe rawh. Chhungkaw picnic a in kal chuan i laptop emaw hna thawh tur keng suh. Thil dangah i rilru pe suh. Tui cheng la, ei tur siam rawh. I chhungkaw member-te nen hlimin nui rawh u. Office kal kawngah i car khalh mek laiin thil dang leh vawiina i hna tur ngaihtuah suh, i car khalhah chiah rilru pe la, tawhsual i tawh palh chuan i vawiin hnain a tuar thei. Office-i thlen tawh chuan i hnaah chiah rilru pe tawh zawk rawh” tiin a sawi.Delhi a kan ṭhianpa Msta (Immanuela Pa) hi Australia Embassy-a thawk a ni a. Office hun chhung chuan an hnathawhnaah phone an switch off ṭhin a, thil pawimawhah pawh a biak theih tawh ngai loh ṭhin.Hetiang khawpa kan thil tih laia kan rilru kan sawrbing (Focus) hi kan thiltihna leh hnathawhna a hlawhtling tur chuan a ngai tawh hle a ni. Tunlai zirlai tam takte kan lehkha zirna hmunah phone kan in chhawp a. Facebook, Youtube, whatapp Status leh chanchin thar kan bih zuk zuk ṭhin. Hnathawh leh zir a ti sawt lo thei. Hei hian kan nih tur kan nih phak loh phah thei bawk - ṭha awm ve deuha lang pawh hi a hun leh a hmun a zirin a ṭha in a ṭha lo thei.SMART GOAL SETTING CHU ENG NGE?Mi hlawhtling ni tura tunlaia mi thiam leh hetiang lama thusawi miten an sawi ṭhin SMART hmanrua hi thil ṭha tak a ni. “S” awmzia chu ‘Specific’ a ni a, kan nih tum leh tih tumah hian chian a, tum bik mumal tak neih a ngai. Ka len hunah chuan lehkha thiam tak ka ni ang, officer ka ni ang ti mai lova kum 28 ka nih hunah chuan Paediatricianṭha tak, IAS, MCS, etc. ka ni ang tih ang te hi ‘Specific’ taka nih tum siam dan tur a ni a. “M” chu Measurable, teh theih tihna a ni. 2022 December ni 31 ah chuan kg 5 talin ka weight ka paih ang, ka bank account-ah Rs 30,00,000/- ka khawl ang, tunkar zirtawp hma in kan zirlai Chapter 1 hi ka thiam chhuak hman ang tih te ang hi kan nih tum leh tih tum teh (measure) theih te an ni a. “A” chu Achievable, kan nih tum chu keima thlen theih ngei a ni tur a ni. Kan tih theih loh tur chiangsa hi chu tum buai lo a ṭha. Kan ṭhianpa pakhat pawh Navy Officer nih a tum a, a san zawngin a pha si lo a. A tawpah chuan beidawng takin a awm phah a ni. “R” chu Realistic tihna a ni a. Kan thil tum a taka tih hlawhtlin kan tum ngei tur a ni a, a tak takin hma kan la tur a ni. Goal set satliah ringawta a tak taka tih leh si loh chuan awmzia a nei lo. “T” awmzia chu Time Bound, hun tiam chhungin kan nih tum kha kan thleng tur a ni. Hun tiam siam lo a, nih tum neih rigawt chu a hlawhtling thei lo. Heng kan SMART goal hi ziak a dah ngei tur a ni a, nitina enzui tur a ni.HLAWHTLING TURA HABIT THA NEIH:Tunlaia khawvel lehkha chhiar hlawh tak 'Atomic Habit' zikatu James Clear chuan, "I thil tum avanga hlawhtling thei i ni ngawt lo, i thil tum tih hlawhtlin nana regular taka i thil tih hlawhtlin nana regular taka i thil tih(habit) ah i hlawhtlinna a in nghat zawk” a ti a. Regular taka kan tih fo hi kan nihna siamtu a ni a, kan hlawhtlinna kailawn pawh a ni. Thil tum ṭha tak nei la, mahse chumi thlen tur chuan engmah ti leh si lo la, awmzia a awm dawn miah lo. Kan tum thleng tur chuan kan nih tum kha ngaihtuahna seng chunga kan taksa in regular taka a tih a ngai a ni. Hun bi fel takin siama kan nih tum tana kan hun kan serh hran a, nitina kan tih a ngai. A tirah chuan habit ṭha hi siam a har a, a tira siam tawh vek vek chuan amahin a lo awm mai ṭhin. Vansanga ‘satellite’an kah chhuah dawn te hian a bul ṭanna vel hi a harsa lai ber a ni a, kah chhuah a nih tawh chuan vansangah chuan harsa a tam tawh lo ṭhin. Chutiang chiah chuan engkimah bulkan ṭanna hi a pawimawh hle a ni.MI FATE NIH KHER A NGAILO, NANGMAHIN I TI THEI:Thil ṭha tih tur kan hria a, hriatna aia pawimawh chu a tih a tih hi a ni. ‘Hlawhtling tur chuan mi fate nih a ngai’ kan ti leh mai dawn em? Thil ṭha tih tur kan hriat tawhsa ringawt pawh hi a titu ni thei ila mi hlawhtling chu kan ni ngei ang. Pathian ringtu Kristian inti tawh phawt chuan Jakoba 4:17 a “Thil ṭha tih tur hria a, ti si lo chu sual a ni” tih hi a takin zawm ila, mi sual nih loh nan thil ṭha tih tur kan hriat hi mi fate tih atan a khek mai lovin tum nghet neiin, regular taka bei fan fanin, a tak taka bawhzuitu ni ila mi hlawhtling kan ni ngei ang.                                                                       -JC Lalnunsanga(AoR, Supreme Court) 

Ka Hlawhtlinna Thuruk:Tum Bulfuk Neih- Part 1

Ka Hlawhtlinna Thuruk:Tum Bulfuk Neih- Part 1

  • 17/10/2025
  • Admin

Pathian khawngaihna zarah, hun rei tak aṭanga nih ka lo tum, India ram court sang ber, Supreme Court-a ukil pawimawh, Advocate-on-Record (AoR) chu ka lo ni ve ta der mai a. Mizo zinga sulsutu ka ni thei hi ka lawm em em a ni. AoR tel lo chuan Supreme Court-ah hian case put luh emaw judge hmaa din (argue) theih a ni lo va. Chuvangin, keini ang duang, school changkang leh English medium pawh ni lo, Mizo school chhuak tan chuan AoR han nih ve meuh chu a hlu bik hle a ni. He dinhmun ka thlen theihna hi Pathian khawngaihna leh tum mumal tak (Goal Setting) ka neih vang a ni. Hlawhtlinna changten an tawn hriat an sawi leh ziak chhiarte hi a hlawkthlak ṭhin a. Zirlai, hna zawng mekte leh tum neia hma lam thlir mekte tan hlawkna tlem tal a awm beiseiin Supreme Court-a Advocate-On-Record (AoR) ka tlin theih nana tum bul fuk ka neih dan ziah kan tum dawn a ni. NIH TUM(GOAL) CHIANG TAK NEIH: Inrinni a ni a, keini Lunglei, Rahsi veng - MST Bus Station, Sap tuikhur bul leh Venglai thlanmual kawnga awm naupangte chuan, ni danga kan tih ṭhin ang bawkin, tlai thlengin Govt. Rahsi Veng Middle School- ah football kan khel a. Nasa takin ruah a sur a, kan berh hle mai a. Kan in bul tuikhur, Sap-hovin an hmuh chhuah leh an tlan ber ṭhin a nih avanga a hmingah pawh ‘Saptui’ tia an phuah, ah chuan kan inkhel zo chu kan inti fai hlawm a. Kan intifai zo mahni ina kan haw hnu chuan, inkhel zo tuikhura kal zawng chu Police Station-ah kal vek turin min rawn hrilh a. Kei pawh rang takin Lunglei Police Station chu ka pan ve ta nghal a. Tuikhura kan insil laia awm ve nu pakhat sana chu a bo va, FIR a theh lut a. Chuvang chuan, keini, khami laia tuikhura insil zawng zawngte chu Police station-ah min ko khawm hi a lo ni a. Police-te chuan rei tak keiniho chu min dawp a, kan zingah tumah chutiang sana la kan awm si lo va. Kan mawngah leh kan kut phahah min vua a, kan  ṭap chel chul hlawm a.Sana chu Police Station-a kan awm lai ngeiin an hmu chhuak a, min hektu khan lung karah a dah a, a dahna a theihnghilh hi a lo ni a. Khatia Police-in kan tih loh pui a keini naupang min vuak avang khan police vuak theih loh tur a ka ngaih, dan hre mi 'advocate' nih kha ka tum ta em em a.Advocate chu police-ten an vuak phak loh leh an vuak theih loh tura dan hriaah khan ka ngai a. Naupan lai aṭanga lehkhabu chhiar ngaina mi ka ni a, hemi hnu lawk hian advocate pakhat,a pa zu ngawl vei, a ni TB avanga khum beta awm,a hnua a nu boral ta chanchin hi ka chhiar a. Chu advocate chuan a nu thuchah zawmin midang  ṭanpuiin khawtlang tan case a buaipui  ṭhin a.He lehkhabu avang hian advocate nih chu ka chak leh zual a. Heta ṭang hi chuan advocate nih chauh kha ka tum a, ka tumah khan ka chiang em em a ni. Ka thil hriat leh ka chhiara advocate/ukil/dan hre mi tih thumal a awmte hian engtin emaw tak ka lo awm ṭhin.  Vawk vulh ṭhin chhungkua kan ni a, zan khat chu kan vawkin no a nei a. A note chu an thi nual a, ka nu khan a ui em em mai a. Chumi ṭum chuan, advocate ni lovin vety doctor nih ka tum ve zuai a, chu bak chu thil dang reng reng hi nih ka la tum chhin ngai lo a ni. Lehkha thiam thei ka ni lo a, mifing leh midangte aia ṭhat danglam bikna ka nei lo va. Hetia Supreme Court a advocate pawimawh berte zinga mi, AoR ka nih theihna chhan chu, ka nih tum ka sawh sawn ve mai mai lo kha a lo ni. Exam-naah ka tiṭha emaw tiṭha lo emaw, lehkha ka thiam emaw thiam lo emaw, khawi hmunah pawh awm ila, ka ṭhianten doctor, engineer, IAS etc nih tum mah se, kei chuan ‘Advocate’ nih kha ka tum tlat a ni.  NIH TUM(GOAL/AIM IN LIFE) ZAHPUI LOH:  Ṭum khat chu, chhun reh lai tak hian keimah chauhvin inah ka awm a. Advocate nih ka tum ve ringawt a, a zir chhoh dan pawh ka hre si lo va, tiin ka inngaihtuah a. Ka chhungte titi aṭanga ka lo hriat, ukil C. Zokhuma, Bazar veng chu biak tumin Lunglei Telephone Directory-ah chuan ka zawng ta ringawt mai a. Vanneihthlak takin, a hming bulah chuan bracket hian ‘advocate’ tih hi a lo awm kalh mai a. Zak bawk si, hre duh bawk si chuan a landline number chu ka dial ta a. A vawi khatnaah chuan a ri ral ṭhak a, a hnu rei vak lovah chuan ka dial leh a. Pu C Zokhuma ngei mai chuan aw dam dap, muang raih mai hian phone chu a lo chhang a. LL. B zir chhoh dante min hrilh a, graduate kher ngai lova pawl 12 aṭanga zir ṭan theih dante min hrilh bawk a. Ka zir chak tawh em avangin pawl 12 zir zawha zir zui nghal chu ka tum ta a. Khatih lai khan pawl 10 a ti ṭha ve deuh kha science lak tur emaw kan tih hun lai a ni a. Pawl 10-ah ka tih ṭhat ve avangin science subject pawl 11-ah khan ka la a. Ṭum khat chu kan zirtirtu pakhat hian Career Guidance min neihpui a, “In nih tum lehkhaah ziak u la blackboard-ah hian inbel dawn nia,” a ti a. Science subject la awm khawm kan nih avangin ka classmate-te chuan doctor, engineer leh scientist tih an tar deuh fur hlawm a. ‘Advocate’ tih chu uluk takin ka ziak a, tar ka chak tawh hle a. Roll number indawt danin min ko a, ka tar ve a lo hun chuan phur takin ‘Advocate’ tih chu blackboard-ah chuan ka han tar ta a. Kan zirtirtu leh ka classmate te chuan mak an ti kher mai! Arts subject la leh Science subject la te hi building hrangah kan awm ṭhin a. Kan zirtirtuin, “Nang chu saw lam Arts building lama awm tur zawk i lo nih hi,” a tih kha ka bengah a la cham reng. Pawl 12 exam zawh a MBBS/BE Common Entrance exam tura ka classmate-te an inbuatsaih a, zir tur la khawma an phili buai viau lai pawh khan doctor/BE etc nih kha vawi khat mah ka tum ngai lo. Ṭhiante avanga kan nih tum thlak kual hi kan nih tum thlen theih lohna a ni thei. Kan nih tum chu kan tum nghet tlat tur a ni. NIH TUM(GOAL) THLENG TUR NGHAH THEIH LEH TAWRH CHHEL: LLB kum 5 course zirna hmun kha India ram hmun   ṭhenkhatah chauh a awm a, sum sen a ngai tam viau bawk a.Zirna tur hmun a hlat avang leh sum sen tur a tam avangin ka chhungte khan zir an phal loh mai ka hlau em em a.Kalna leh admission sensote ka lo intum theih chuan ka chhungte phurrit ka chawk ang a,ka zir an remti mai ang tih ngaihtuahin, ka phak tawk tawkin ka inhlawh a,   ṭheka a nih avangin   ṭan a nain kut a durh phung   ṭhin.Tlaiah leh zanah Math tuition pein ka kal chilh bawk a.A changin ka  ṭhian pakhat (doctor zir tum intuak ve mek) nen,ka u thawmhnaw lak, ngam tlakte hnenah kan zuar kual a. Kan zir zawmna tura intuak kan ni tih miin an hriatin khawngaih kan hlawh a, kan hralh thei viau  ṭhin. Lunglei aṭangin phai lama zir turin admission buaipui kha a harsa hle mai a. A kalna (rel ticket man) leh admission fee daih tur ka khawl ngah hnu chuan zirna hmun tur ka la tifel thei lo va. Internet kaltlanga thil tih dawnin khatih lai khan Lungleiah Shalom Cyber Café chiah a la awm a, darkar khat hman man sang tak pawh kha mIRC chat ṭhinte avangin chan a har bawk si a. Internet ka hmang thiam lo va, internet thiam pawisa senga tihbuai a ngai zel bawk si. LL. B 5 Years Course zirna ka hriat, entrance pek ngaite chu a hun a lo tawp tawh a, ṭhenkhatin admission an lo khar tawh a. Ka ṭhianten college admission an ti vek tawh a, ka pa beidawng khan Lungleia College ṭha ber nia a hriat JB College-ah admission ti mai turin min rawn a. Kei chuan, “LL. B 5 Years Course ka zir theih loh ai chuan kum khat ka intuak leh ang a, nakum atan ka inbuatsaih mai ang,” ka ti a. Chutia admission hmuh pawh inbeisei tawh lova ka awm lai chuan, kan u pakhat, U TC Rinkima hian Bazar Bial ṬKP-a an rawngbawlpui, kan zirtirtu ni bawk, Sir Mahlima (T.Lalhlimpuia) damdawi in aṭanga chhuak hlim, kan turin min sawm a. Sir Mahlima chuan ka chanchin a hriatin; zai zawh hlim, doctor-ten bike khalh pawh an lo phal loh nimahsela, amah ngeiin Aizawlah min pheipui ta a. Internet hmang thiam, phai lamah te pawh lo awm tawh ṭhin a nih avangin a hmelhriatte a be kual a, e-mail min thawn kual sak a. A ṭhahnemngaihna zarah, Mysore University-a LLB 5 Years Course zir turin admission ka hmu ve ta a ni. (Part 2-ah chhunzawm leh a ni ang)                                                                           -JC Lalnunsanga(AoR, Supreme Court)