DISCLAIMER

 1.⁠ ⁠Mizo ten dan leh hrai chungchanga  an lo bengvar nan leh thudik rintlak an hriat theih nan he website hi siam a ni a. 

2.⁠ ⁠Mizo ten Court rorelna kan hriat fiah leh hriat chian tawk loh avangin harsatna kan tawk thin a. Court rorelna leh dan te hi English a ziak a nih avangin mi nawlpui te tan hriat thiam a har thin a. English a in ziak te chhiar tur tam tak national news a a awm laiin mahni tawng ngeia kan lo hriat ve nan thuthar ber berte tarlan a ni ang. 

3.⁠ ⁠Mizo mipui ten kan hriatthiam tlan theih dan tur berin Supreme Court, High Court leh District Court te mipuite hriat tura pawimawhte a  rang thei a i chhiar theih tura lo chhawp chhuah  hi kan tum a ni. 

(The Bar Council of India does not permit advertisement or solicitation by advocates in any form or manner. By accessing this website, www.jclalnunsanga.in, you acknowledge and confirm that you are seeking information relating to JC Lalnunsanga, Advocate & Legal Consultant  of your own accord) 

Exit

High Court

Kuhva Smuggling-Gauhati High Court, Aizawl Bench-PIL-CBI-Chargesheet

Kuhva Smuggling-Gauhati High Court, Aizawl Bench-PIL-CBI-Chargesheet

  • 16/11/2025
  • Admin

Kuhva Smuggling-Gauhati High Court, Aizawl Bench-PIL-CBI-Chargesheet-Vanramchhungi (Ruatfela Nu)𝗔 𝗸𝗵𝘂𝗵 𝗵𝗮𝘄𝗻𝗻𝗮: Rs. 1022, 25, 81, 281 tangka sum vir vel (involve) leh Rs. 408, 90, 32, 515 leh chhiah awl ruk/pumpelh (evade) hai lanah hian, min tanpuitu zawng zawng chungah lawm thu ka sawi hmasa a. Hei hi keimah chauha tih theih a ni lo. Support team hrang hrangte vang a ni.𝗔 𝗰𝗵𝗮𝗻𝗰𝗵𝗶𝗻: Kum 2022-ah Gauhati High Court Aizawl Bench- ah kuhva smuggling PIL ka file a, (PIL No. 5/2022) Court ka dil (prayer) ber chu- Ram ri kal thelha Dan bawh chhiatna lian tak, kuhva tawlh rukah mipui lam chuan Mizoram police an inhnamhnawih nasa niin kan hria a, kan khel luih luih a. Chuvangin Mizoram police-te chungah rinna nghahna tlak a nih loh avangin, CBI chhuitir turin ka dil a. Ka dil angin HC chuan CBI chhui turin Judgement Order a chhuah ta a ni. CBI chuan HC thu pek chhuah aṭanga rei loteah kuhva tawlh ruk chu an chhui nghal a. 01.01 2021 - 31. 03 2024 inkara an chhui a, hetiang ang crime lian leh kaihhnawih ngah tak mai hi tahrik ni 29. 08 2025 khan Chargesheet an theh lut ta a ni. Hei hi thil chhinchhiah tlak tak niin ka hria. Ka tawn hriat atangin Mizoram ACB ai chuan an che rang hle a. Mizoram police an mualpho hle bawk a ni.𝗞𝗮 𝗯𝗲𝗶𝘀𝗲𝗶 𝗮𝗶𝗶𝗻 𝗮 𝘁𝗵𝗮:CBI chargesheet hian duh thu a sam kim lo mai thei e. Amaerawhchu a chunga ka tar lan ang khian, kuhva tawlh ruka tangka vir vel, Mizoram budget atanga 7%  vel zet leh, Tax evade Mizoram budget aṭanga 3%  vel a’n han hai chhuak khi lawmawm ka ti a. Tahrik ni 10.11.2025 (thawhtanni) kha Court tawngkama DD (Delivery of Documents) ni a ni a, Chargesheet copy hi (a tam tham em avangin PDF in ) Accused te leh kei, case siamtu pek kan ni. He Chargesheet-ah hian Dan bawh chhiaa kuhva tawlh ruah mi 21 puh (accused) an ni a, mi pakhat a tlan bo a, mi 17 Court-hma ah an rawn inlan nghal a. Ukil la ruai ve lo leh Court-a rawn inlan lo mi 3 an la awm avangin DD hi a la zo la, DD hi a zawh veleh Opening of the Case-in a chhunzawm chho ang a; Trial a intan chho tak tak tawh ang. Tichuan kei chu ka lo awl tawh ang a: CBI ukil Pu Lalremtluanga, Senior Special Public Prosecutor, CBI /ACB (ACB tih hi Mizoram a ni lo) Imphal leh kuhva tawlh rua puh mi 21 inkhing, mawh phurhna nei loin kan ngaithla ve thin ang. 𝗠𝗶𝘇𝗼𝗿𝗮𝗺 𝗽𝗼𝗹𝗶𝗰𝗲 𝘁𝗲 𝗹𝗲𝗵 𝗸𝘂𝗵𝘃𝗮 𝘁𝗮𝘄𝗹𝗵 𝗿𝘂𝗸 𝗶𝗻𝘇𝗮𝘄𝗺𝗻𝗮 hi a ruh lang rawtin sawi ila. A tirah chuan Mizoram police chungah rinna ka nghat hmasa ve ngei mai. Mizorama khati taka kuhva tawlh ruk case a len chhoh khan, Mizoram police-te tih ngei ngei tura a nih angin, Champhaiah tahrik ni 28.December 2021-ah tlan chho nal nalin FIR ka han theh lut a. Amaerawhchu ka FIR kha registered a ni ta lo a ni. Beidawnthlak hle mahse beidawng loin Gauhati High Court, Aizawl Bench-ah PIL ka file ta a. He PIL case-ah hian ka ngen ang ngeiin kuhva rah kaihhnawiha sum dik lo leng vel leh, he mia inhnamhnawihte chhui chian ka dilte phalsak niin, CBI chu chhui turin a ti ta rup mai a nih kha, HC chuan Mizoram police pawh na taka khak-in FIR an registered duh loh kha register nghal turin a ti bawk a. Kuhva tawlh rukah kher chuan Mizoram police te an rin tlak lohzia kan hre chiang tlang bawk a, an registered pawh ka ring lo a, CBI-in High Court order anga an chhui zui a, case an ken kawh dawn tak tho avangin Mizoram Police lam hma lakna chu ka ngaihven zui ta lo a ni. Ka sawi tak ang khian, CBI chuan investigation zoin, Court-ah an investigation report an rawn theh lut a, mi 21 te an rawn prosecute-ta a ni. Ka PIL case kal zelah tihian mi sual hrem ngaite hrem turin Criminal Trial a intan chho ta a ni a. A kawng a kualin a thui hle mai a, he suahsualna, ram leh hnam nun tih chhetu ka um zui hram hram man a rawn lang chho ta hi ka lawm hle a, a kal zel dan tur chu Pathian kutah awm sela. 𝗞𝘂𝗵𝘃𝗮 𝘁𝗮𝘄𝗹𝗵 𝗿𝘂𝗸 𝗣𝗜𝗟 𝗸𝗮 𝗳𝗶𝗹𝗲 𝗰𝗵𝗵𝗮𝗻: Mihring chhip/ ko leh sakawr hmanga Mizoram kal tlang tur Burma atanga kuhva rah ro tawlh hi a rei tawh a. 2015 vel atang khan motor hmanga tawlh ruk a hluar tan a, 2018-19 chhoah chuan kuhva tawlh ruk phur truck lianin kan kawng an rah chhiatna nasat avang te, kuhva tawlh ruk phur truck accident kawnga mu nget ngutte leh kuhva tawlh ruk phur tam lutuk kawngpuia intawksir buai velin zin vei vakte tan harsatna a thlen nasat avang leh, kuhva smuggler te hausak chakzia an thawm mit delte hriat khawpin a ring tawh a. Mizoram pumah kan khelh luai luai a nih kha.Kei chu 2020 atangin he Dan bawh chhiatna lian tak, Mizoram mipui tam tak, sunde sikul kai thinte nen lama inhnamhnawihnaah hian a dodal zawngin ka zuang lut ve a. Kan zuan luh chhan chu- kuhva tawlh rutute’n, Champhai district  hmun tinah kuhva tawlh ruk kawng ruk an lai thlur seng sung a, kuhva smuggler te an hausa si a, khawl/ excavator hmanga kawng ruk an laihin thing leh mau a ti chereu nasa a, a hmuna cheng nungcha tam tak an chimit a, luite hna nei an chhilh bo hmiah hmiah a. Chu chuan environment a ti chhe nasa em em a. Dan loa hmun tina kawng laih chu thu neitute hnena thlen tumin ka’n bih chiang a. Karei! chutah chuan Dan bawh chhiaa ram ri kal thelha a ruka sumdawnna chuan, environment chauh a khawih chhe lo a, mihring mi mal nun, chhungkaw nun leh khawtlang nun a tih chhiat nasatzia ka hmuh belh teuh mai.             Champhai district chu Mexico, Columbia, Afghanistan leh Dan loa sumdawnna lama kan lungrualpui Burma ram ang maia nun buarchuar, tangka sum hmuhna a nih phawt chuan eng mah pawisak lohna ram, tangka leh tangkain a lei theiha engkim tehna ni hian ka hmu a. Ti tawp theih dawn lo mah ila, tih ziawmna tal zawn a, thangthar chhuan lo la zawm sel turte’n Ruatfela nu’n thi leh thau pawlin a lo fight tawh tih document-a a awm ka duh a. Ka zir a, mipui hriat turin a that lohzia article ka ziak pah zel a, PIL hial ka file ta a ni. 𝗞𝘂𝗵𝘃𝗮 𝘁𝗮𝘄𝗹𝗵 𝗿𝘂𝗸𝗶𝗻 𝗻𝗴𝗵𝗮𝘄𝗻𝗴 𝗺𝗮𝘄𝗹𝗻𝗮 𝗹𝗲𝗵 𝘀𝘂𝗮𝗹𝗻𝗮 𝗶𝗻𝘇𝗮𝘄𝗺 𝗮 𝗵𝗿𝗶𝗻𝗴: Smuggling hian khawi ramah pawh pawisa hlutna chi hnihin a ti hniam a. Dan loa sumdawng an hausa chak em em a, thil man sang (inflation) chu thu hran, black money white money a chantir tumin in-hmun lo ram an lei vak vak a, in lian pui pui an sa zawt zawt a, chu chuan tangka sum hi rim taka thawh chhuaha renchem taka hman tur a ni tih thu dik ziktluak hi a bosal a. Thangtharte rilrua hausak thut chakna a tuh a. Hei hi a nghawng pawi tak, mawlna leh sualna tel chu a ni. Khawvel thu dik intawm, ‘mawlna leh sualna hi thil inzawm tlat a ni’ tih hi Mizoramah pawh a dikzia kan hmu: Kum 2009 khan mi thiam kaihhruaiin Mizorama naupang pawng sual leh khuaikhem chungchang bih chiana enthlithlai (survey) kan nei a. Naupang pawng sual leh khuaikhema puh leh finfiah tawh, Mizoram jail hrang hranga tang zinga 87% chu lehkha thiam lo, high sikul zo lo an ni. A chiang a sin!Mi mawl leh mi sual inzawm tlat nghawng chhuah pakhat leh chu- Mipui mimir hrim hrimin tangka sum ngaha in lian pui pui sak a, lir thei man to tak tak nei chunga khaw kar kawng leh khaw chhung kawng chhe em em a, damdawi in leh zirna in tla bal hle lawi site hi thil inkawlkalh, tangka suma duh amte lawk lurh, nun inbuk tawk lo rah chhuah a ni tih an hre thiam phak lo a, chu hriat lohna chu mawlna leh sualna inzawm tlat vang a ni. Kuhva tawlh ruk runpui lai khan hetiang hlauhawm hi a hnai a. Champhai district khaw pakhatah high sikula pawl 10 zir lai mipa naupang tam zawkin kuhva tawlh ruka tel ve turin sikul an bansan (drop out) a. Kuhva tawlh ruka a hna hniam ber mutia/mute hna pawh a hlawk hle si, chu sikul chuan pawl 10 exam tur mipa an nil tak ngial dawn a, an headmaster chu naupangte ina leng kualin sikul chhunzawm leh turin a ngen tak meuh meuh a ni. Chu thu ka hriata ka rilrua awm chu, naupang pawng sualtu jail tang tam zawk daih matric pass lo an ni kha a ni. Kha kan thil hmuh chhuah avang khan Mizorama naupang zawng zawng hian ‘nun thiam’ nan pawl 12 tal zo vek sela; chu chu a harsat chuan pawl 10 tal zo se, kan chhiah pek khawm hmanga kan tu leh fate zirtir tura thla kip hlawh neia kan rawih, zirtirtute’n zir lai bu chhung thu tluka pawimawh, ‘nun thiamna’ lo zirtir tel ngei ngei se’ tih hi ka duh thu sam mangphan ram a ni. Dan bawh chhiat a tam loh nan, mawl vanga sual thil an tih loh nan tih makmawhah ka ngai a. Khawvelah hi chuan eng mah a tha famkim thei lo. Nimahsela mawh phurtute inpekna avangin a ziaawm thei si a.Tin, hlauhawm leh chu smuggler te hian khawvel ram tina an tih dan pangngai, chhan hrang hrang vangin smuggling an tihna kawng hi an thlak fo a. Kuhva tawlh ruk kawng hi thlak ta sela, motor liana hlang chhoa hlang chhuk lehtu mutia te hian lung rem emaw, mi huan thlo emaw, in saah emaw an inhlawh leh peih ang em? An peih vak lo ang. A hlawk zawk, Dan bawh chhiat thilah bawk zuan luh lehna an zawng ang a, ruih hlo/No.4 tawlh ruk pawh an hreh lo ang. Tunah hian Champhai district Burma ram ri depa khaw pakhat chu- ‘khaw chanve hmawka chhungkua chu No.4 tawlh rukah an inhnamhnawih’ an tia tak tak ni maw, khawi khua nge maw ni le? Kan ramah hian ‘Tangka sum hi rim taka thawh chhuaha renchem taka hman tur a ni’ tih hi, ram ri kal thelha Dan loa sumdawnna (smuggling) leh ei ruk (corruption) hian a thut bet tlat si a. Sual tinreng bul tangka sum ngainatnaah he hnam hi a tlu lut thuk lutuk a, chhuak leh thei ila ka va ti em!𝗟𝗮𝘄𝗺 𝘁𝗵𝘂 𝗹𝗲𝗵 𝗯𝗮𝘄𝗸: Kuhva smuggling PIL case a lian si a. Chhung lam leh pawn lamah beih pawh ka tawh phah nasa a, ka bansan lek lek thin a, ka seh tawh lak lawh a, harsatna tawh avanga han tlawmsan mai chu min hruai ṭhintu van Pathian ka zah vangin thi-fa-hnuk-chat-in ka bei tang tang a. Pathianin mi leh sa a ngah a. Tunhnu/muangleia min puite ka’n ngaihtuah let hian tlawmsan tur a lo ni lo tih ka hre chiang khawp mai: Pi Maria CT Zuali IAS, Champhai Bawrhsap a nih laiin kan do dun nasa a, ka thlawp nge min thlawp ka hre thiam chiah lo. Kuhva smuggling do tura a field-a ka zuan luh ve hmain, ka laichinpa, TBC Lalvenchhunga hian kum hnih zet a lo do tawh a, a hnenah ka zir a, bul ṭanna tur thlengin min kawh hmuh a, a tawng rang lutuk ka hre thiam tlem thin mai pawh a. Ukil chamber-a petition kan ziah thlengin min tawiawm a. MLA/CM Adviser a nih hnu thleng pawhin ka thlen chin ka la hrilh ve zel a, mi lawmpui thiam hle a thin a, ka nau a ni nain a chungah lawm thu ka sawi e.Dan lama min fin chhuahtu/ ka legal advisers te tih hiala mawi- Lalfamkimi Kawlni leh Raymond Lalbiakzamate’n Champhai police-ah FIR min han theh luh pui a. TBC Lalvenchhunga pawh kan thlen ina rawn kalin a hoin FIR kan ziak a ni. FIR kan theh luh chhan ber- ‘He sumdawnna volume lian em em si, India ram tana chhiah/tax lut si lo chhui tura ngen a ni a.  Police te chuan an chhui peih vel lo a nih kha. Champhai police-a FIR kan theh luh pawimawhzia chu CBI lamin an rawn hai chhuak ta luau a. Mizoram police te hian tan lak phah nan hmang se ka ti hle a ni.𝗔 𝘁𝗮𝘄𝗽 𝘁𝗵𝗹𝗲𝗻𝗴 𝗿𝗮𝗸 𝘁𝗵𝗹𝗲𝗻𝗴𝗮 𝗺𝗶𝗻 𝗽𝘂𝗶𝘁𝘂: Kei, Sap ṭawng kawi khat pawh thiam ta lo chuan Court-a luh pui tura document pawimawh, RTI dan hmanga information ka dilte kan ṭawng vekin ka lo zawt a, khatih lai chief minister hnena kuhva tawlh ruk ti tawp tura memorandum ka theh luh pawh kan ṭawngin ka ziak a, kuhva tawlh ruk kaihhnawih article ka ziah zawng zawng nen, 𝙇𝙖𝙡𝙛𝙖𝙢𝙠𝙞𝙢𝙞 Advocate-in  Sap ṭawngin a let vek a. Ka document lak khawm, 𝘒𝘨 8 𝘭𝘦𝘩 𝘨𝘳𝘢𝘮 800 lawiha rit pawh ukil tana zir a nawm nan thlalaka mi ang hian min rempui vek a, lehkha pawimawh chilh khawm chu a hming a vuah vek a ni. Tunah CBI Chargesheet pawh a tlangpui min hrilh leh thlap thlap a. A chunga ka lawmna hi a chuang a liam a ni.Ram leh hnam tana inpekna sang: Mizo ukil zingah PIL case khawih duh an tam lo. A chhan chu PIL hi a hautak si a. PIL a nih miau avangin a fees lak an hreh deuh bawk a. Civil hospital ram sah thlaka PIL ka file khan ka ukilin cheng nuai khat leh sing nga min laksak a, chutiang zat vel chu Environmental Litigation a NGT leh Supreme Court kan kalin ukil fees atan kan seng thin.Hetiang a nih mek laia kuhva smuggling PIL ka file-a a thlawna min dinsaktu, 𝘾. 𝙇𝙖𝙡𝙛𝙖𝙠𝙯𝙪𝙖𝙡𝙖  (Mafaka) leh a naute pahnih, 𝙃. 𝙇𝙖𝙡𝙧𝙤𝙨𝙖𝙣𝙜𝙞 leh 𝙈𝙚𝙧𝙘𝙮 𝙇𝙖𝙡𝙝𝙧𝙞𝙖𝙩𝙩𝙡𝙪𝙖𝙣𝙜𝙞 𝙏𝙡𝙖𝙪 te hnenah lawm thu ka sawi nawn leh a. Mafaka hi mipui tana harsatna thlen khawpa Bawngkawn –Durtlang, Durtlang-Sihphir kawng chhia PIL file-a hnehtu kha a ni a. Chuvanga kuhva smuggling PIL file ka tuma min dinsak tura ngen ngam pawh a ni reng a. Kawng chhe pahnihah pawh khan mipui tan a nih vangin a thlawn vekin a ding a. Mafaka chunga ka lawmna, van thlenga chhawm tur ka la nei cheu: Petition a ziak laiin “𝘕𝘶 𝘊𝘩𝘩𝘶𝘢𝘯𝘨, 𝘤𝘩𝘶 𝘮𝘪 𝘬𝘩𝘢 𝘮𝘪 𝘥𝘰𝘤𝘶𝘮𝘦𝘯𝘵 𝘤𝘩𝘶 𝘳𝘢𝘸𝘯 𝘻𝘢𝘸𝘯𝘨 𝘭𝘦𝘩 𝘳𝘢𝘸𝘩” tih a ngah lutuk a, phurh lawih tham ka chhawp tawh a, han zawn leh ngaihna pawh ka hriat vak lohte a ni a. Ka hah tawngkhawng tawh si, environment movement ka kalpui vung mek lai a ni si a. ‘𝘔𝘢𝘧𝘢𝘬, 𝘬𝘢 𝘱𝘦𝘪𝘩 𝘵𝘢𝘸𝘩 𝘭𝘰, 𝘧𝘪𝘭𝘦 𝘭𝘦𝘩 𝘭𝘰 𝘮𝘢𝘪 𝘢𝘯𝘨’ tiin pendrive-in ka vawm a. “𝘐 𝘩𝘭𝘦𝘯 𝘵𝘦𝘱 𝘵𝘢𝘸𝘩 𝘢 𝘭𝘢𝘸𝘮 𝘕𝘶 𝘊𝘩𝘩𝘶𝘢𝘯𝘨, 𝘪 𝘵𝘩𝘪𝘭 𝘵𝘪𝘩 𝘩𝘪 𝘬𝘢𝘯 𝘳𝘢𝘮 𝘭𝘦𝘩 𝘩𝘯𝘢𝘮 𝘵𝘢𝘯 𝘣𝘢𝘬𝘢𝘩 𝘬𝘩𝘢𝘸𝘵𝘩𝘭𝘢𝘯𝘨 𝘭𝘢𝘮𝘢 𝘬𝘶𝘵 𝘩𝘯𝘢 𝘵𝘩𝘢𝘸𝘬/𝘬𝘶𝘩𝘷𝘢 𝘤𝘩𝘪𝘯𝘨𝘵𝘶𝘵𝘦 𝘵𝘢𝘯 𝘢 𝘱𝘢𝘸𝘪𝘮𝘢𝘸𝘩 𝘢 𝘯𝘪𝘢, 𝘵𝘪 ṭ𝘢𝘯𝘨 ṭ𝘢𝘯𝘨 𝘳𝘢𝘸𝘩” tiin ka fa rual lek, a thlawna min dinsak tura ka ngen zawk chuan min fuih a ni. A mi fuihna khan min thahrui hle! Hearing dawn apiangin min rawn hrilh a, HC order apiang min rawn thawn a, final hearing niah kal ve turin min phut chauh a. Ka kal ve ni chuan Court chuan CBI chhui turin thu tlukna a siam ta a ni. Mafakan a ram leh hnam tana a theihna leh thiamna a sawr chhuah hi a hlu dawn chauh.(Pi Vanramchhuangi'n whatsapp a min thawn dan ang angin ka lo post a. A ziaktu duh dan leh ngaihdan a ni a, tih dik loh leh tih sual ah www.jclalnunsanga.in in mawh a phurh lo ang. A chungah kan lawm em em a ni. Pi Vanramchhuangi in kan hriat miah loha mi huat hlawha, zoram tana kil ting kil tang hrutchhuak a, a rilru senga zan pawh a mut theih loh khawpna avanga zoram tana a hnathawhna hi hrechiangtu niin ka in hria a, ka zahin ka ngaisang tak zet-JC Lalnunsanga)

MP High Court-a PIL Thehluh Chuan Kawngpui Siamthatna Atana Hmanrua-te chu Enpui Turin Court a Dil

MP High Court-a PIL Thehluh Chuan Kawngpui Siamthatna Atana Hmanrua-te chu Enpui Turin Court a Dil

  • 14/11/2025
  • JC

Madhya Pradesh High Court chuan November ni 10, 2025 khan Public Interest Litigation (PIL) thehluhah sawrkar lam insawifiahna a pe chhuak. He PIL hi Rajendra Singh thehluh niin state puma kawngpui dinhmun chhe lutuk leh vantlang tana nitin kalna chu nunna tana hlauhawm a nih thu a sawi a.Kawngpuite chu a a rualrem lovin khuar nasa hle a ni a ti.Thubuai thehluttu hian court hnenah thuneitute chu kawngpui siamthatna atana hman tur hmanrua te chu uluk taka en pui turin a ngen a. Contractor-te chuan hmanrua tlawm leh tha lo an hmang fo avangin kangpui siam tharte chu thla engemaw zat chhungin a tichhe nghal thin a ti a ni.Court a a thu thehluh tarlan danin kawngpui dinhmun hian sawrkar lam thuneitu ten ngihsak lohzia a lantir a ti a. IMFreport "Road Quality and Mean Speed Score, 2022" data-a tarlan danin khawpui lian pahnih inkarah chuan tlan chak dan phal zat chu darkar khat ah 58 km chauh a ni a. Hei hian kawngpui zau lian tak awm mah se, zinkawng a hlawk lohzia a tilang a ni.PIL hian kum 2022 leh 2023 inkar khan state chhunga kawngpui accident zawng zawng zinga 14.47% vel chu kawngpui chhia leh kawng khuar nasa lutuk avanga thleng a nih thu a tarlang a. Kum 2020 atanga 2023 thleng khan Madhya Pradesh chu ram pumpui-a kawngpui accident report-ah pahnihna a ni a. State chuan Lok Path website leh mobile app chu siam mah se, complain thehluh te chu buaipui chhunzawm an ni khat hle a ti a. PWD hian kawngpui thenkhat chauh a siam tha a ti a, chungte pawh chu a chhiat nghal zel avangin mipuite pawh han sawisel turin an phur lo a ti a ni.Chief Justice (Madhya Pradesh HC) Sanjeev Sachdeva leh Justice Vinay Saraf-te thutna bench chuan PIL hi ngaihtuahin thuneitute nenah hriattirna a pe a. December ni 14, 2025-ah ngaihtuah turin a ruat nghal a ni(www.jclalnunsanga.in).(He PIL hi WP No.43729 of 2025, Rajendra Singh Vs Union of India & Ors a ni a. Petitioner tan hian Adv.Abhinav Malhotra a ding a, Union of India tan Adv.Arnav Tiwari a ding a ni. NHAI tan Adv.Utkarsh Agrawal dingin Sawrkar tan GA Anubhav Jain an ding a ni).

ATL Kawng Chhia Avanga PIL Sawrkar Insawifiahna Thar Ber; CRRI Sawi Danin Kawng Hmanna Ngaihtuahin Kawngchhah Tawk Lo Siam That Tum, Six Pack Road Pukpui Siam Tan.

ATL Kawng Chhia Avanga PIL Sawrkar Insawifiahna Thar Ber; CRRI Sawi Danin Kawng Hmanna Ngaihtuahin Kawngchhah Tawk Lo Siam That Tum, Six Pack Road Pukpui Siam Tan.

  • 13/11/2025
  • Admin

He Aizawl-Thenzawl-Lunglei (ATL) kawng chhia (PIL No. 12 of 2022) chhia avanga High Court-a case puluttute hi Lunglei Ṭhalai Pawl (LṬP) te an ni a. He PIL  Lalduhawma Pachuau Vs State of Mizoram & Ors hi Gauhati High Court, Aizawl Bench hmaah ni 29.09.2022 khan, a vawi khat nan Aizawl Bench, Division Bench Justice Michael Zothankhuma leh Justice Marli Vankung ten an ngaihtuah ṭan a ni. Thubuai Inṭanna : LṬP-te chuan ATL Road chhe bik lutuk chu ATL kawng chhe chungchang  8th MLA 10th Session ni 8.9.2022 a House chhunga inhnialna te, Sub Hqrs. YMA-in ni 10.9.22 a thu a chhuah te, Lunglei Ṭhalai Pawlin ni 10.9.2022 a thu a chhuah te, MHIP thuchhuah ni 13.9.2022 a mi te, MSU-in ni 19.9.2022 ATL kawng chhe chungchanga thu a chhuah te High Court hi a hriattir a. Kawng ṭha neih hi India khua leh tuite dikna chanvo (fundamental rights) a ni a, Sawrkarin an ngaihsak lo hle tiin an zualko. Thubuai theh luttu hian, State leh Bhavya Company Pvtd. Ltd te hian ATL Road hi an siam uluk lo va, an enkawl tur hun defect liability chhung pawhin an enkawl  chhiatzia thu Court-ah hian an sawi a. Ni 29.09.2022 khan High Court hian Sawrkar chu ATL Road kawng dinhmun hriattir turin Order a chhuah a. Court Order Pawimawhte:Order dt 25.04.2023 : Ni 25.04.2023 khan High Court chuan, Sawrkar chhannaah kawng siam ṭhat hun kum thum chhung ni 17.3.2023 thleng a la awm pawhin, Bhavya Company chu Sawrkarin vawi tam kawng siam ṭha tura an hriattir pawhin an siam ṭha duh lo tih tarlan a ni a. Sawrkar lam chu Contract Agreement-te Court-a theh lut turin a ti a. Bhavya Company-a an hotu pawh Court-a inlan turin a hriattir. Order dt 14.06.2023 : Ni 14.06.2023 khan Chief Justice, Gauhati High Court chuan SP, Silchar chu Project Manager, Bhavya  Company chu Court-a mimala inlan ngei tura hma la turin a hriattir a. Heti chunga Court-a a la inlan duh loh avangin ni 18.07.2023 khan High Court chuan SP, Silchar chu Project Manager chungchanga enquiry ti turin a hriattir.Order dt 09.08.2023 : Ni 9.8.23 a High Court order-ah chuan Bhavya leh Sawrkar te hian ni 15.11.2019 ah Contract Agreement Rs 29,87,83,541/-, ATL kawng siam nan an ziak a; ni 07.04.2021 hmaa zawh tur a tih a ni. Kum khat pawh a ral hmaa kawngte hi kalna tlak pawh ni lova a chhiat leh avangin Sawrkar hian Bhavya-te hnenah hian ni 9.12.21 leh 13.10.2022 ahte kawng hi siam ṭha turin an hriattir a. He hriattirna hi zawm a ni lo va, Bhavya lam hi an awmna chin pawh hriat a ni tawh lo a ni. Hetia an awmna chin hriat a nih loh avang hian Sawrkar lam hian Bhavya Company-ten an kawng siamna tura an dah kham, Performance Quarantee hmangin an theih chin chin kawng an siam tih an sawi.  Bhavya Company-te hi Sawrkar hian an inremna (15.11.2019) bak bak hna a pe tih Court hian a hmu chhuak a. Sawrkar insawifiahna ni 7.8.23 a a lan dan chuan supplementary award-te pawh pek nual a lo ni a. Sawrkar hian ni 7.12.2020 ah ATL Road (100-110 Kms leh 155-160 Kms) siamna tur Rs. 825 lakh te , ni 25.02.2021 ah ATL road (110-126 Kms) siamna tur Rs. 875 lakhs te pek a lo tih hmuh chhuah a ni. Sawrkar chu Bhavya Company kawng siamte hi engtia rei nge ṭha tura an beisei tih leh eng vanga kum khat pawh daih ngai lo nge a nih tih insawifiah turin a ti a. Supervising Officer-te hna pawh chiang taka court hriattir turin a ti. Hemi hnu hian Court chuan Project Manager Bhavya Company chu ngawrh takin a zawng a. A mimal hming Khorendra Kumar Baruah angtein SP leh OC Silchar-te Court-a hruai turin a ti chungin, hmuh theih a nih lo thu court order-ahte hian tarlan a ni. Sawrkar lam pawhin Lunglei khawpui chhung chu theih tawpa an siam thu Court-ah an sawi bawk.Order dt 22.02.2024:  Ni 22.02.2024 a Court order-a a lan dan chuan sawrkar chhanna (20.11.2023) para 3-na-ah, Retention money Rs. 1,92,85,329 chu thlan bik lai kawng chhia siam nan hman a ni a. Performance Guarantee Rs. 74,69,589 pawh hman mai theih turin Chief Engineer (Roads), PWD kutah a awm thu tarlan a ni. Court chuan chung pawisa hmang chuan ni 20.11.2023 aṭanga hemi ni thlenga an hnathawhte tarlang turin Sawrkar chu a ti a. Rs 3.6 Cr leh 65 Lakhs hmanga siam kawng tha chuang lo:Petitioner te hian ni 2, December 2024 ah court ah affidavit thehlutin Court in ni 30.10.2024 ah pawisa hman tur Rs 3.6 Cr leh Rs 65,91,000/- sawrkarin  phalna pek nimah se ATL kawng chu a la chhiat reng thu an sawi a. Kawng chhe thlalak te thehluh a ni. High Court hian ni 30.10.2024 khan ATL siamna tura Rs 3.6 Cr  hman phalna sawrkar in a ti chhuak tawh a. Hemi hmanga kawng siam chin thlalak thehlut turin sawrkar lam hi a hriattir a. Sawrkar hian ni 22.7.2024 khan Rs 3.6 Cr ATL kawng siam nan hman theihna a lo ti chhuak tawh a.  Ni 14.10.2024 khan Rs 65,91,000/- Bhavya Company te dahkham hman ATL Kawng (100-143 kmp) atana hman phalna a lo ti chhuak tawh bawk a ni. Heti chunga ATL kawng a la chhe reng chu petitioner hian kawngchhia thlalak engemaw zat court ah hian an thehlut a ni.  Hemi kawng siamtu Pu PC Lalthantluanga, EL & TY Enterprise hnenah a hna thawh dan a lungawi loh avanga SR Lalramthanga, Sr EE, PWD, Road Div in ni 15.10.2024 a lehkha a thawnnate pawh court ah hian thehluh a ni. Sawrkar lamin kawng siam reng thu leh ruattui avanga harsatna thlen :He PIL thubuai hi Division Bench hrang hrang hmaah ngaihtuah a ni a. Justice Soumitra Saikia leh Justice Marli Vankung kaihhruai bench chuan April ni 2, 2025 khan, PWD Secretary chu kawngpui hnathawh mek dinhmun chu affidavit kaltlanga theh lut turin a hrilh nawn leh a; sum hman dan tur leh contractor laka hmalak a ngai tih a sawi bawk. May leh June 2025 chhova ngaihtuah a nih laiin State chuan performance guarantee leh sanctioned fund dangte chu hman a nih thu a sawi a. Kawng siam thlalak te sawrkar hian thehluh in ruah sur avanga harsatna te an thlen a. Hemi hnu hian PIL thehluttute pawhin an kawng siam te chhiat thu leh an siam that loh zia thu affidavit hmangin thlalak engemaw zat an thehluh ve leh a. Petitioner in ATL kawng siamna hman pen thu court a thehlut :September, 2025 khan thubuai thehluttute hian  court ah affidavit thehlut in sawrkar in ni 30.04.2025 ah Rs 58.99 Cr ATL Road atana hman phalna a ti chhuak a.  Chuti chung pawh chuan hmasawnna hmuh tur a awm lo kawng chhe thlalakte thehlut in  court an hriattir a. 9th MLA Committee on Estimate in kawng siamna tura a tih pawh Rs 90.69 Cr chu Aizawl khawchhung siam that nan a pawt pengin Rs 45.89 Cr chiah dah dah chu MZP, Lunglei te Lungawi lovin ni 28-30.4.2025 ah te kawng an dan thu an hriattir. Kum 2025 laihawlah chuan thubuai thehluttu chuan thubelh theh lutin Aizawl–Thenzawl–Lunglei Kawngpui siam tharna atan Special Assistance to States for Capital Investment (SASCI) 2024–25 scheme hnuaiah ₹ 58.99 crore chu pawm a nih tawh thu Court-ah hian a thlen a. Chumi chung chuan kawng siamah hmasawnna hmuh theih chu a tlem hle a ti a. Court chuan kawngpui siam ṭhatna atana sum ruahman chu thil dang atan lak pen (divert) tur a nih loh thu a sawi a. Langtlang taka kalpui a nih theih nan judicial monitoring chhunzawm zel a ngai tih a sawi bawk.Sawrkar Insawifiahna Thar Ber: Chief Justice Ashutosh Kumar leh Justice Michael Zothankhuma te ṭhutna bench chuan November ni 3,2025 khan he thubuai hi an ngaihtuah a. Court chuan PWD Engineer-in-Chief chu Aizawl–Thenzawl–Lunglei Road-a sum hman dan leh tuna a dinhmun  report kimchang taka theh lut turin a hriattir a. Sawrkar ukil chu project document kaihhnawih leh  expenditure statement te chu theh lut turin a hriattir bawk. Bench chuan mipui vantlang kawngpuia him taka an zin theihna chu Indian Constitution hnuaia Article 21 hian a huam tel thu a sawi a. State chuan vantlang himna ngaihtuah chhunzawm zel tura mawhphurhna a nei tih a sawi bawk.November ni 7, 2025 khan Chief Justice Ashutosh Kumar leh Justice Michael Zothankhuma te ṭhutna bench chuan he thubuai hi a ngaihtuah leh a. November ni 3,2025 a Court-in thu a lo pek tawh angin State chuan Aizawl–Thenzawl–Lunglei kawngpui dinhmun report chu affidavit kaltlangin a theh lut a. Affidavit-ah hian Ninth Mizoram Legislative Assembly-a Committee on Estimates-in rawtna a lo siam tawh angin Sawrkarin hma a lak dan tur update a pe a ni.State chuan Aizawl–Thenzawl–Lunglei kawng siam ṭhat leh enkawl a nih theih nan April ni 30, 2025 khan ₹ 58.99 crore chu sanction a nih tawh thu a hriattir a. Amaherawhchu, sawrkarin October ni 16, 2025 khan administrative phalna leh expenditure sanction a pek chauh avangin he sum hi hman a la nih loh thu a sawi chiang a ni.  Ministry of Science & Technology hnuaia Central Road Research Institute (CRRI)-in a hmuh chhuah danin, sanctioned amount hi 100–134.2 kmp leh 152–164 kmp inkar kawngpui tihchakna atan hman a ni thei dawn a. Affidavit-ah hian PWD chuan project kalpui tur contractor thlan theihna tender a  buaipui mek thu a tarlang a. Tender zawh veleh hian hna thawk ṭan thei tura beisei an nih thu a sawi bawk a ni. Central Road Research Institute (CRRI)- te hmuh dan chuan tuna kawng chhah zawng hi a kawng a kal hman dan leh a rit lak ten a zo lo an ti tih court ah hian an thlen a, kawng hi tun ami aia chhah a siam tum a ni.  He thubuai hi November ni 18,2025-a  ngaihtuah leh turin  court hian a ruat nghal a ni. Court in a enzui avangin hmalak ve zel, Six Pack Road Pukpui siam tan :He thubuai hi put luh tirh atangin court hian sawrkar te an kawng siam chin sawifiah turin a tih thin avangin leh a enzui avangin khawpui chhung te, khaw kar kawng an siam thalak te an thehlut ve zel a. Chuti chung pawhin hengte hi ruah sur avangin a lo chhe leh hman zel tho thin a. Tun hnaiah hian chakzawka hmalak tumin Pukpui chho “Six Pack Road” an tih mai te pawh khawih chhoh tan mek a ni tih he kawng enkawltu Pu T Lalhimpuia, MLA in social media a tarlan atangin tarlan a ni.(www.jclalnunsanga.in).(He thubuai PIL No. 12 of 2022 , Lalduhawma Pachuau Vs State of Mizoram & Ors-ah hian thubuai thehluttu  LTP, Lunglei Thai Pawl tan hian JC Lalnunsanga dingin sawrkar tan hian Mary L. Khiangte a ding a ni.)

Delhi High Court Chuan PM Modi-a Degree Appeal Tihkhawtlai Chungchangah Delhi University Chu Chhanna Thehlut Turin a Ti

Delhi High Court Chuan PM Modi-a Degree Appeal Tihkhawtlai Chungchangah Delhi University Chu Chhanna Thehlut Turin a Ti

  • 13/11/2025
  • JC

Delhi High Court chuan nimin November ni 12, 2025 khan Prime Minister Narendra Modi-a degree chungchanga Single Judge-in August thlaa puanzar loh tur thupek a chhuah laka appeal chu a ngaihtuah a. Division Bench Judge pahnih awmna Chief Justice(Delhi HC) Devendra Kumar Upadhyaya leh Justice Tushar Rao Gedela-te thutna bench chuan Delhi University(DU) chu kar thum hun chhung thehluhna tur hun a pe. He appeal hi AAP(Aam Aadmi Party) hruaitu Sanjay Singh, RTI activist Neeraj Sharma leh Advocate Mohammad Irshad-te thehluh a ni a. Kum 2016-a Central Information Commission(CIC)-in Modi-a BA Degree chungchang chhuah tura DU laka thupek a chhuah Modi a Degree pe tura a tih chu Single Judge chuan August ni 25 khan a pek loh turin a ti leh a. He thupek/sutna hi he appeal hian hian khin a ni. Kum 2016 khan CIC chuan DU hi vantlang zirna hmun a nih avangin Modi-a degree chungchanga thu chiang chu puangzar turin a ti a. Mahse, Justice Sachin Datta chuan chu thupek chu thiatin, DU-in RTI ngenna chu politics lama infuihna a nih thu leh Modi-a degree chungchang chu mipui ngaihvenna(public interest) tham a awm loh thu a sawi chu a pawm a ni. Tunah chuan thubuai thehluttute chuan Delhi University hian RTI Act Section 8 hnuaiah exemption a dil thei em tih leh, lo thei  ta se, mipui vantlang tana hriat tura chhuah tur a ni em tih a zawt mek a. Nimin nilaini khan High Court chuan appeal hi thehluh tlai a nih thu a sawi a. Judge-te chuan thubuai an ngaihtuah hma hian tihkhawtlai hi ngaihdam(condone) a nih leh nih loh tur an enfiah hmasa dawn a ti a. January ni 16, 2026-ah ngaihtuah leh turin a ruat a ni. An Buaina Bul: BJP chuan PM Modi chu kum 1978  leh 1983 khan DU leh Gujarat University atangin BA leh MA degree a zir chhuak an ti a. Amaherawhchu, sawiseltu tam tak leh Aam Aadmi Party(AAP) chuan a degree neih hi an ringhlel a. RTI activist Neeraj Sharma hian kum 1978-a DU BA program-a inziak lut zirlai list, an roll number, marks-te leh an pass nge fail  thlengin a lo dil tawh a. DU CPIO(Central Public Information Officer) chuan he dilna hi hnarin, data chu “third party information” a nih thu a sawi a. Sharma chuan CIC hmaah appeal a thehlut nghal a. Kum 2016 khan CIC chuan puangzar tura thupek a chhuah phah ta a ni. Delhi University chuan court hnenah zirlaite record, roll number, an hming leh marks te chu RTI Act hnuaia puanzar theihna atangin awl tir (exempt) an ni a ti tlat a ni(www.jclalnunsanga.in). (He case-ah hian thubuai thehluttute tan Senior Advocate Shadan Farasat a ding a, Delhi University aiawh hian SGI Tushar Mehta a ding a ni.) 

High Court-in Airport Chei Ṭhat Hna Thawh chin Zawt Chiang, Sawrkarin  Airport Chei Ṭhat Hna  February 2026-a Zawh Hman Beisei.

High Court-in Airport Chei Ṭhat Hna Thawh chin Zawt Chiang, Sawrkarin Airport Chei Ṭhat Hna February 2026-a Zawh Hman Beisei.

  • 12/11/2025
  • Admin

November ni 3,2025-a Chief Justice (Gauhati High Court) Ashutosh Kumar leh Justice Michael Zothankhuma te ṭhutna bench-in thu a lo pek tawh angin, Sawrkar chuan Lengpui Airport siam ṭhat leh tihchangtlun hna thawh mek chungchangah November ni 7 khan report a theh lut a. Report chuan “Improvement/Upgradation of Operational and Non-Operational Facilities of Lengpui Airport (Renovation of Terminal Building)” Project-a November ni 1, 2025-a an hmalakna chin a tarlang a ni. Affidavit-a tarlan danin, siam ṭhat hna thawh tur tam tak chu zawh fel a ni tawh a. A chhawng khatna chu 5,167.35 sq. m. a zau niin structural, flooring, ceiling, partition, plumbing, leh a dangte chu tihfel vek a ni tawh a. Chutiang bawkin, ground floor chu 4468.99 sq. m.-a zau a ni a, check-in area 540 sq.m a zau tih loh chu khawih fel vek a ni tawh a ni. Hna hmabak hi check-in area chei thar leh toilet block thar siam a ni a. Amaherawhchu, check-in counter hi first floor-a an hmun ruat thara sawn a nih hma loh chuan khawih ṭan theih a ni rih lo, an ti a ni. Heng hna la awmte hi tihfel a nih theih nan thla thum vel a ngai dawn niin an chhut a. Sawrkar chuan February ni 28, 2026 hmain project pumpui hi zawh fel a nih theih an beisei a ni. KR Construction lam pawhin, Court-in a hna thawh chin affidavit hmanga sawifiah tura a tih angin March, 2025 aṭangin Department lamin an thawh tawh thu a sawi.July ni 3, 2025-a Court-in thu a lo chhuah tawh angin, respondent no. 6 (second contractor) hnenah court-a insawifiah tura notice pek tawh ni mah se, court hmaah a la inlan lo va. Court chuan a lungawi lohna lan tirin contractor lakah warrant of arrest (bailable) thu a chhuah hmanga court lehah chuan inlan ngei turin a hriattir. He thubuai hi November ni 18,2025-ah ngaihtuah leh turin ruat a ni a.Lengpui Airport chei ṭhat nan hian  Sawrkarin Rs 19,58,99,822/- a dah a. Airport hi chei ṭhat a nih mek laiin ni 10 March, 2022 khan a slab a chim a. A satuten an hna an thawk ṭha tawk lo tiin High Court-in Airport chei hna hi vil zui se tiin Pi Vanramchhuangi hian PIL hi High Court-ah ni 12.7.2022 khan a pu lut a ni. Meghalaya High Court lamah pawh an Airport (Umroi) chungchangah PIL 4 of 2021 a kal ve mek a. Tun hnaia Court hearing an neihah Rs 600/- Crore vel Umroi Airport zauh nan ruahman a nih thu Court hi hriattir a ni. Guwahti Airport pawh Rs 2,000/- Crore hmanga terminal thar siam a ni. (www.jclalnunsanga.in).(He thubuai PIL No. 8 of 2022, Vanramchhuangi Vs State of Mizoram & Ors-ah hian thubuai thehluttu tan Joseph Lalchhanhima Renthlei a ding a. Sawrkar tan Mary L. Khiangte dingin, M/s KR Construction Firm tan hian JC Lalnunsanga a ding a ni).

India Ram High Court-a Bengngawng Tawngtheilo Ukil Interpreter Nena Dinna Hmasa ber- Karnataka High Court

India Ram High Court-a Bengngawng Tawngtheilo Ukil Interpreter Nena Dinna Hmasa ber- Karnataka High Court

  • 11/11/2025
  • Jc

Supreme Court-a bengngawng tawngtheilo ukil interpreter nena inlan hmasa ber lo ni tawh, Kristian nula Sarah Sunny chu Karnataka High Court lamah pawh interpreter puihna nen Court-ah a ding chhunzawm zel a. Hei hian India ram chhunga High Court zingah Karnataka High Court chu bengngawng tawngtheilo ukil, interpreter nena dinna hmasa ber a nih tir a ni.Karnataka High Court-a A DinnaSarah Sunny hi Karnataka High Court-a case putluh, ni 1 September, 2025 a thutlukna siam tak, Amit Ashok Vyas AND Union of India case-ah a ding leh a. He case-a a din tum pawh hian Justice M Nagaprasanna chuan a fak hle a. ‘A tumruhna chu mi tam tak tan chona a ni zel a, he thil hi chiang taka kan inhriat nawntirna ni se la, rorelna dik chuan beng atang ringawtin a ngaithla lova, thinlung atang a ngaithla tel thin a ni’ tiin Justice M Nagaprasanna chuan a sawi.He case  Amit Ashok Vyas AND Union of India, Sarah Sunny dinna hi hmeichhe pakhatin, a pasal Section 41A Cr.P.C hnuaia Police Officer hnena inlan tura hriattir a nihna titawp tur te, amah manna tura thupek kal zel titawp tur te, Jurisdictional Magistrate hmaa inlan tura tih a nihna titawp tur te in a dil a. Heng te mai bakah hian LOC an chhuah hnua hmalak dan tur te siam tura ngenna Court hnenah a thlen a ni.Supreme Court-a A Inlanna Hmasa berNi 22 September, 2023 khan  chutih hunlaia Chief Justice Dy Chandrachud hmaah, Kristian nula Sarah Sunny chu Supreme Court-a bengngawng inlan hmasa ber ni turin a ding a. Sarah Sunny thawhpuinu Advocate-on-record(AOR), Sanchita Ain chuan court hnenah interpreter a dilsak a, court chuan phalna pein, sign language interpreter-in a thubuai dinna chu a pui a. Hemi tum a Sarah Sunny case dinna hi Rights of Persons with Disablities nena inkhaihhnawih a ni."Constitution Bench-a thubuai ngaihtuahnaah hian mi zawng zawngin thubuai kalpui dan an zawm theih nan tawnglettu kan nei ang tih kan lo ngaihtuah  tawh reng a ni," tiin Justice Dy Chandrachud chuan a sawi.A Lehkha Zir Chhoh DanSarah Sunny Parambett hi 1998-ah a piang a. Thla 18 chauh a nih laiin a beng a ngawng tih hriatchhuah a ni a. Nimahsela, a nu leh pa te chuan intluktlanna an ngaihpawimawh em avangin a unaute nen  zirna in pangngaiah bengngawng mahsela an kaltir a;  Bengaluru-a Cluny Covenant School-ah te, St. Claret Pre-University College- ah te, Jyoti Nivas College Autonomous-ah te a lut thin a. Sunny hian Bengaluru-a St. Joseph’s College-ah LLB hi a zir bawk. Kum 2021 khan LLB hi  a zir chhuak a, tichuan Karnataka Bar Council-ah inziak lutin a practice chho tan ta a ni.Sarah Sunny hian  Bengaluru-a Indian Red Cross Society -ah te, Everstone Capital Advisors Pvt. Ltd -ah te, Kochhar &Co.-ah te, Lakshmikumaran & Sridharan-ah te leh Centre for Law and Policy Research-ah te internship a lo ti thin tawh bawk. AOR Sanchita Ain chuan ," Mi tam takin ngaihdan nghet tak an lo nei thin a tichhia a, hei hian zirlai bengngawng tam zawk chu dan zir turin a fuih ang a, legal system chu bengngawngte tan a hman theih turin a fuih ang," tiin Sarah Sunny chungchang chu a sawi.India rama rorelna inah hian bengngawng tawngtheilo te tan kawng a harsa thin hle a. Tun hma kha chuan bengngawng tawngtheilo ukil te chuan engkim ziaka a court-ah an chet vel a ngai thin a. Tunah erawh chuan Court hrang hrang-ah te pawh bengngawng tawngtheilo ukil te pawhin anmahni ngeiin, interpreter puihna nen, an case dinnaah an argue ve thei ta a ni. Kristian nula, Sarah Sunny tumruhna leh kum 2023-a Supreme Court hmalakna khan bengngawng tawngtheilo te tan rorelna in sangah kawng a hawng a nasa hle a ni(www.jclalnunsanga.in)