Kuhva Smuggling-Gauhati High Court, Aizawl Bench-PIL-CBI-Chargesheet-Vanramchhungi (Ruatfela Nu)𝗔 𝗸𝗵𝘂𝗵 𝗵𝗮𝘄𝗻𝗻𝗮: Rs. 1022, 25, 81, 281 tangka sum vir vel (involve) leh Rs. 408, 90, 32, 515 leh chhiah awl ruk/pumpelh (evade) hai lanah hian, min tanpuitu zawng zawng chungah lawm thu ka sawi hmasa a. Hei hi keimah chauha tih theih a ni lo. Support team hrang hrangte vang a ni.𝗔 𝗰𝗵𝗮𝗻𝗰𝗵𝗶𝗻: Kum 2022-ah Gauhati High Court Aizawl Bench- ah kuhva smuggling PIL ka file a, (PIL No. 5/2022) Court ka dil (prayer) ber chu- Ram ri kal thelha Dan bawh chhiatna lian tak, kuhva tawlh rukah mipui lam chuan Mizoram police an inhnamhnawih nasa niin kan hria a, kan khel luih luih a. Chuvangin Mizoram police-te chungah rinna nghahna tlak a nih loh avangin, CBI chhuitir turin ka dil a. Ka dil angin HC chuan CBI chhui turin Judgement Order a chhuah ta a ni. CBI chuan HC thu pek chhuah aṭanga rei loteah kuhva tawlh ruk chu an chhui nghal a. 01.01 2021 - 31. 03 2024 inkara an chhui a, hetiang ang crime lian leh kaihhnawih ngah tak mai hi tahrik ni 29. 08 2025 khan Chargesheet an theh lut ta a ni. Hei hi thil chhinchhiah tlak tak niin ka hria. Ka tawn hriat atangin Mizoram ACB ai chuan an che rang hle a. Mizoram police an mualpho hle bawk a ni.𝗞𝗮 𝗯𝗲𝗶𝘀𝗲𝗶 𝗮𝗶𝗶𝗻 𝗮 𝘁𝗵𝗮:CBI chargesheet hian duh thu a sam kim lo mai thei e. Amaerawhchu a chunga ka tar lan ang khian, kuhva tawlh ruka tangka vir vel, Mizoram budget atanga 7% vel zet leh, Tax evade Mizoram budget aṭanga 3% vel a’n han hai chhuak khi lawmawm ka ti a. Tahrik ni 10.11.2025 (thawhtanni) kha Court tawngkama DD (Delivery of Documents) ni a ni a, Chargesheet copy hi (a tam tham em avangin PDF in ) Accused te leh kei, case siamtu pek kan ni. He Chargesheet-ah hian Dan bawh chhiaa kuhva tawlh ruah mi 21 puh (accused) an ni a, mi pakhat a tlan bo a, mi 17 Court-hma ah an rawn inlan nghal a. Ukil la ruai ve lo leh Court-a rawn inlan lo mi 3 an la awm avangin DD hi a la zo la, DD hi a zawh veleh Opening of the Case-in a chhunzawm chho ang a; Trial a intan chho tak tak tawh ang. Tichuan kei chu ka lo awl tawh ang a: CBI ukil Pu Lalremtluanga, Senior Special Public Prosecutor, CBI /ACB (ACB tih hi Mizoram a ni lo) Imphal leh kuhva tawlh rua puh mi 21 inkhing, mawh phurhna nei loin kan ngaithla ve thin ang. 𝗠𝗶𝘇𝗼𝗿𝗮𝗺 𝗽𝗼𝗹𝗶𝗰𝗲 𝘁𝗲 𝗹𝗲𝗵 𝗸𝘂𝗵𝘃𝗮 𝘁𝗮𝘄𝗹𝗵 𝗿𝘂𝗸 𝗶𝗻𝘇𝗮𝘄𝗺𝗻𝗮 hi a ruh lang rawtin sawi ila. A tirah chuan Mizoram police chungah rinna ka nghat hmasa ve ngei mai. Mizorama khati taka kuhva tawlh ruk case a len chhoh khan, Mizoram police-te tih ngei ngei tura a nih angin, Champhaiah tahrik ni 28.December 2021-ah tlan chho nal nalin FIR ka han theh lut a. Amaerawhchu ka FIR kha registered a ni ta lo a ni. Beidawnthlak hle mahse beidawng loin Gauhati High Court, Aizawl Bench-ah PIL ka file ta a. He PIL case-ah hian ka ngen ang ngeiin kuhva rah kaihhnawiha sum dik lo leng vel leh, he mia inhnamhnawihte chhui chian ka dilte phalsak niin, CBI chu chhui turin a ti ta rup mai a nih kha, HC chuan Mizoram police pawh na taka khak-in FIR an registered duh loh kha register nghal turin a ti bawk a. Kuhva tawlh rukah kher chuan Mizoram police te an rin tlak lohzia kan hre chiang tlang bawk a, an registered pawh ka ring lo a, CBI-in High Court order anga an chhui zui a, case an ken kawh dawn tak tho avangin Mizoram Police lam hma lakna chu ka ngaihven zui ta lo a ni. Ka sawi tak ang khian, CBI chuan investigation zoin, Court-ah an investigation report an rawn theh lut a, mi 21 te an rawn prosecute-ta a ni. Ka PIL case kal zelah tihian mi sual hrem ngaite hrem turin Criminal Trial a intan chho ta a ni a. A kawng a kualin a thui hle mai a, he suahsualna, ram leh hnam nun tih chhetu ka um zui hram hram man a rawn lang chho ta hi ka lawm hle a, a kal zel dan tur chu Pathian kutah awm sela. 𝗞𝘂𝗵𝘃𝗮 𝘁𝗮𝘄𝗹𝗵 𝗿𝘂𝗸 𝗣𝗜𝗟 𝗸𝗮 𝗳𝗶𝗹𝗲 𝗰𝗵𝗵𝗮𝗻: Mihring chhip/ ko leh sakawr hmanga Mizoram kal tlang tur Burma atanga kuhva rah ro tawlh hi a rei tawh a. 2015 vel atang khan motor hmanga tawlh ruk a hluar tan a, 2018-19 chhoah chuan kuhva tawlh ruk phur truck lianin kan kawng an rah chhiatna nasat avang te, kuhva tawlh ruk phur truck accident kawnga mu nget ngutte leh kuhva tawlh ruk phur tam lutuk kawngpuia intawksir buai velin zin vei vakte tan harsatna a thlen nasat avang leh, kuhva smuggler te hausak chakzia an thawm mit delte hriat khawpin a ring tawh a. Mizoram pumah kan khelh luai luai a nih kha.Kei chu 2020 atangin he Dan bawh chhiatna lian tak, Mizoram mipui tam tak, sunde sikul kai thinte nen lama inhnamhnawihnaah hian a dodal zawngin ka zuang lut ve a. Kan zuan luh chhan chu- kuhva tawlh rutute’n, Champhai district hmun tinah kuhva tawlh ruk kawng ruk an lai thlur seng sung a, kuhva smuggler te an hausa si a, khawl/ excavator hmanga kawng ruk an laihin thing leh mau a ti chereu nasa a, a hmuna cheng nungcha tam tak an chimit a, luite hna nei an chhilh bo hmiah hmiah a. Chu chuan environment a ti chhe nasa em em a. Dan loa hmun tina kawng laih chu thu neitute hnena thlen tumin ka’n bih chiang a. Karei! chutah chuan Dan bawh chhiaa ram ri kal thelha a ruka sumdawnna chuan, environment chauh a khawih chhe lo a, mihring mi mal nun, chhungkaw nun leh khawtlang nun a tih chhiat nasatzia ka hmuh belh teuh mai. Champhai district chu Mexico, Columbia, Afghanistan leh Dan loa sumdawnna lama kan lungrualpui Burma ram ang maia nun buarchuar, tangka sum hmuhna a nih phawt chuan eng mah pawisak lohna ram, tangka leh tangkain a lei theiha engkim tehna ni hian ka hmu a. Ti tawp theih dawn lo mah ila, tih ziawmna tal zawn a, thangthar chhuan lo la zawm sel turte’n Ruatfela nu’n thi leh thau pawlin a lo fight tawh tih document-a a awm ka duh a. Ka zir a, mipui hriat turin a that lohzia article ka ziak pah zel a, PIL hial ka file ta a ni. 𝗞𝘂𝗵𝘃𝗮 𝘁𝗮𝘄𝗹𝗵 𝗿𝘂𝗸𝗶𝗻 𝗻𝗴𝗵𝗮𝘄𝗻𝗴 𝗺𝗮𝘄𝗹𝗻𝗮 𝗹𝗲𝗵 𝘀𝘂𝗮𝗹𝗻𝗮 𝗶𝗻𝘇𝗮𝘄𝗺 𝗮 𝗵𝗿𝗶𝗻𝗴: Smuggling hian khawi ramah pawh pawisa hlutna chi hnihin a ti hniam a. Dan loa sumdawng an hausa chak em em a, thil man sang (inflation) chu thu hran, black money white money a chantir tumin in-hmun lo ram an lei vak vak a, in lian pui pui an sa zawt zawt a, chu chuan tangka sum hi rim taka thawh chhuaha renchem taka hman tur a ni tih thu dik ziktluak hi a bosal a. Thangtharte rilrua hausak thut chakna a tuh a. Hei hi a nghawng pawi tak, mawlna leh sualna tel chu a ni. Khawvel thu dik intawm, ‘mawlna leh sualna hi thil inzawm tlat a ni’ tih hi Mizoramah pawh a dikzia kan hmu: Kum 2009 khan mi thiam kaihhruaiin Mizorama naupang pawng sual leh khuaikhem chungchang bih chiana enthlithlai (survey) kan nei a. Naupang pawng sual leh khuaikhema puh leh finfiah tawh, Mizoram jail hrang hranga tang zinga 87% chu lehkha thiam lo, high sikul zo lo an ni. A chiang a sin!Mi mawl leh mi sual inzawm tlat nghawng chhuah pakhat leh chu- Mipui mimir hrim hrimin tangka sum ngaha in lian pui pui sak a, lir thei man to tak tak nei chunga khaw kar kawng leh khaw chhung kawng chhe em em a, damdawi in leh zirna in tla bal hle lawi site hi thil inkawlkalh, tangka suma duh amte lawk lurh, nun inbuk tawk lo rah chhuah a ni tih an hre thiam phak lo a, chu hriat lohna chu mawlna leh sualna inzawm tlat vang a ni. Kuhva tawlh ruk runpui lai khan hetiang hlauhawm hi a hnai a. Champhai district khaw pakhatah high sikula pawl 10 zir lai mipa naupang tam zawkin kuhva tawlh ruka tel ve turin sikul an bansan (drop out) a. Kuhva tawlh ruka a hna hniam ber mutia/mute hna pawh a hlawk hle si, chu sikul chuan pawl 10 exam tur mipa an nil tak ngial dawn a, an headmaster chu naupangte ina leng kualin sikul chhunzawm leh turin a ngen tak meuh meuh a ni. Chu thu ka hriata ka rilrua awm chu, naupang pawng sualtu jail tang tam zawk daih matric pass lo an ni kha a ni. Kha kan thil hmuh chhuah avang khan Mizorama naupang zawng zawng hian ‘nun thiam’ nan pawl 12 tal zo vek sela; chu chu a harsat chuan pawl 10 tal zo se, kan chhiah pek khawm hmanga kan tu leh fate zirtir tura thla kip hlawh neia kan rawih, zirtirtute’n zir lai bu chhung thu tluka pawimawh, ‘nun thiamna’ lo zirtir tel ngei ngei se’ tih hi ka duh thu sam mangphan ram a ni. Dan bawh chhiat a tam loh nan, mawl vanga sual thil an tih loh nan tih makmawhah ka ngai a. Khawvelah hi chuan eng mah a tha famkim thei lo. Nimahsela mawh phurtute inpekna avangin a ziaawm thei si a.Tin, hlauhawm leh chu smuggler te hian khawvel ram tina an tih dan pangngai, chhan hrang hrang vangin smuggling an tihna kawng hi an thlak fo a. Kuhva tawlh ruk kawng hi thlak ta sela, motor liana hlang chhoa hlang chhuk lehtu mutia te hian lung rem emaw, mi huan thlo emaw, in saah emaw an inhlawh leh peih ang em? An peih vak lo ang. A hlawk zawk, Dan bawh chhiat thilah bawk zuan luh lehna an zawng ang a, ruih hlo/No.4 tawlh ruk pawh an hreh lo ang. Tunah hian Champhai district Burma ram ri depa khaw pakhat chu- ‘khaw chanve hmawka chhungkua chu No.4 tawlh rukah an inhnamhnawih’ an tia tak tak ni maw, khawi khua nge maw ni le? Kan ramah hian ‘Tangka sum hi rim taka thawh chhuaha renchem taka hman tur a ni’ tih hi, ram ri kal thelha Dan loa sumdawnna (smuggling) leh ei ruk (corruption) hian a thut bet tlat si a. Sual tinreng bul tangka sum ngainatnaah he hnam hi a tlu lut thuk lutuk a, chhuak leh thei ila ka va ti em!𝗟𝗮𝘄𝗺 𝘁𝗵𝘂 𝗹𝗲𝗵 𝗯𝗮𝘄𝗸: Kuhva smuggling PIL case a lian si a. Chhung lam leh pawn lamah beih pawh ka tawh phah nasa a, ka bansan lek lek thin a, ka seh tawh lak lawh a, harsatna tawh avanga han tlawmsan mai chu min hruai ṭhintu van Pathian ka zah vangin thi-fa-hnuk-chat-in ka bei tang tang a. Pathianin mi leh sa a ngah a. Tunhnu/muangleia min puite ka’n ngaihtuah let hian tlawmsan tur a lo ni lo tih ka hre chiang khawp mai: Pi Maria CT Zuali IAS, Champhai Bawrhsap a nih laiin kan do dun nasa a, ka thlawp nge min thlawp ka hre thiam chiah lo. Kuhva smuggling do tura a field-a ka zuan luh ve hmain, ka laichinpa, TBC Lalvenchhunga hian kum hnih zet a lo do tawh a, a hnenah ka zir a, bul ṭanna tur thlengin min kawh hmuh a, a tawng rang lutuk ka hre thiam tlem thin mai pawh a. Ukil chamber-a petition kan ziah thlengin min tawiawm a. MLA/CM Adviser a nih hnu thleng pawhin ka thlen chin ka la hrilh ve zel a, mi lawmpui thiam hle a thin a, ka nau a ni nain a chungah lawm thu ka sawi e.Dan lama min fin chhuahtu/ ka legal advisers te tih hiala mawi- Lalfamkimi Kawlni leh Raymond Lalbiakzamate’n Champhai police-ah FIR min han theh luh pui a. TBC Lalvenchhunga pawh kan thlen ina rawn kalin a hoin FIR kan ziak a ni. FIR kan theh luh chhan ber- ‘He sumdawnna volume lian em em si, India ram tana chhiah/tax lut si lo chhui tura ngen a ni a. Police te chuan an chhui peih vel lo a nih kha. Champhai police-a FIR kan theh luh pawimawhzia chu CBI lamin an rawn hai chhuak ta luau a. Mizoram police te hian tan lak phah nan hmang se ka ti hle a ni.𝗔 𝘁𝗮𝘄𝗽 𝘁𝗵𝗹𝗲𝗻𝗴 𝗿𝗮𝗸 𝘁𝗵𝗹𝗲𝗻𝗴𝗮 𝗺𝗶𝗻 𝗽𝘂𝗶𝘁𝘂: Kei, Sap ṭawng kawi khat pawh thiam ta lo chuan Court-a luh pui tura document pawimawh, RTI dan hmanga information ka dilte kan ṭawng vekin ka lo zawt a, khatih lai chief minister hnena kuhva tawlh ruk ti tawp tura memorandum ka theh luh pawh kan ṭawngin ka ziak a, kuhva tawlh ruk kaihhnawih article ka ziah zawng zawng nen, 𝙇𝙖𝙡𝙛𝙖𝙢𝙠𝙞𝙢𝙞 Advocate-in Sap ṭawngin a let vek a. Ka document lak khawm, 𝘒𝘨 8 𝘭𝘦𝘩 𝘨𝘳𝘢𝘮 800 lawiha rit pawh ukil tana zir a nawm nan thlalaka mi ang hian min rempui vek a, lehkha pawimawh chilh khawm chu a hming a vuah vek a ni. Tunah CBI Chargesheet pawh a tlangpui min hrilh leh thlap thlap a. A chunga ka lawmna hi a chuang a liam a ni.Ram leh hnam tana inpekna sang: Mizo ukil zingah PIL case khawih duh an tam lo. A chhan chu PIL hi a hautak si a. PIL a nih miau avangin a fees lak an hreh deuh bawk a. Civil hospital ram sah thlaka PIL ka file khan ka ukilin cheng nuai khat leh sing nga min laksak a, chutiang zat vel chu Environmental Litigation a NGT leh Supreme Court kan kalin ukil fees atan kan seng thin.Hetiang a nih mek laia kuhva smuggling PIL ka file-a a thlawna min dinsaktu, 𝘾. 𝙇𝙖𝙡𝙛𝙖𝙠𝙯𝙪𝙖𝙡𝙖 (Mafaka) leh a naute pahnih, 𝙃. 𝙇𝙖𝙡𝙧𝙤𝙨𝙖𝙣𝙜𝙞 leh 𝙈𝙚𝙧𝙘𝙮 𝙇𝙖𝙡𝙝𝙧𝙞𝙖𝙩𝙩𝙡𝙪𝙖𝙣𝙜𝙞 𝙏𝙡𝙖𝙪 te hnenah lawm thu ka sawi nawn leh a. Mafaka hi mipui tana harsatna thlen khawpa Bawngkawn –Durtlang, Durtlang-Sihphir kawng chhia PIL file-a hnehtu kha a ni a. Chuvanga kuhva smuggling PIL file ka tuma min dinsak tura ngen ngam pawh a ni reng a. Kawng chhe pahnihah pawh khan mipui tan a nih vangin a thlawn vekin a ding a. Mafaka chunga ka lawmna, van thlenga chhawm tur ka la nei cheu: Petition a ziak laiin “𝘕𝘶 𝘊𝘩𝘩𝘶𝘢𝘯𝘨, 𝘤𝘩𝘶 𝘮𝘪 𝘬𝘩𝘢 𝘮𝘪 𝘥𝘰𝘤𝘶𝘮𝘦𝘯𝘵 𝘤𝘩𝘶 𝘳𝘢𝘸𝘯 𝘻𝘢𝘸𝘯𝘨 𝘭𝘦𝘩 𝘳𝘢𝘸𝘩” tih a ngah lutuk a, phurh lawih tham ka chhawp tawh a, han zawn leh ngaihna pawh ka hriat vak lohte a ni a. Ka hah tawngkhawng tawh si, environment movement ka kalpui vung mek lai a ni si a. ‘𝘔𝘢𝘧𝘢𝘬, 𝘬𝘢 𝘱𝘦𝘪𝘩 𝘵𝘢𝘸𝘩 𝘭𝘰, 𝘧𝘪𝘭𝘦 𝘭𝘦𝘩 𝘭𝘰 𝘮𝘢𝘪 𝘢𝘯𝘨’ tiin pendrive-in ka vawm a. “𝘐 𝘩𝘭𝘦𝘯 𝘵𝘦𝘱 𝘵𝘢𝘸𝘩 𝘢 𝘭𝘢𝘸𝘮 𝘕𝘶 𝘊𝘩𝘩𝘶𝘢𝘯𝘨, 𝘪 𝘵𝘩𝘪𝘭 𝘵𝘪𝘩 𝘩𝘪 𝘬𝘢𝘯 𝘳𝘢𝘮 𝘭𝘦𝘩 𝘩𝘯𝘢𝘮 𝘵𝘢𝘯 𝘣𝘢𝘬𝘢𝘩 𝘬𝘩𝘢𝘸𝘵𝘩𝘭𝘢𝘯𝘨 𝘭𝘢𝘮𝘢 𝘬𝘶𝘵 𝘩𝘯𝘢 𝘵𝘩𝘢𝘸𝘬/𝘬𝘶𝘩𝘷𝘢 𝘤𝘩𝘪𝘯𝘨𝘵𝘶𝘵𝘦 𝘵𝘢𝘯 𝘢 𝘱𝘢𝘸𝘪𝘮𝘢𝘸𝘩 𝘢 𝘯𝘪𝘢, 𝘵𝘪 ṭ𝘢𝘯𝘨 ṭ𝘢𝘯𝘨 𝘳𝘢𝘸𝘩” tiin ka fa rual lek, a thlawna min dinsak tura ka ngen zawk chuan min fuih a ni. A mi fuihna khan min thahrui hle! Hearing dawn apiangin min rawn hrilh a, HC order apiang min rawn thawn a, final hearing niah kal ve turin min phut chauh a. Ka kal ve ni chuan Court chuan CBI chhui turin thu tlukna a siam ta a ni. Mafakan a ram leh hnam tana a theihna leh thiamna a sawr chhuah hi a hlu dawn chauh.(Pi Vanramchhuangi'n whatsapp a min thawn dan ang angin ka lo post a. A ziaktu duh dan leh ngaihdan a ni a, tih dik loh leh tih sual ah www.jclalnunsanga.in in mawh a phurh lo ang. A chungah kan lawm em em a ni. Pi Vanramchhuangi in kan hriat miah loha mi huat hlawha, zoram tana kil ting kil tang hrutchhuak a, a rilru senga zan pawh a mut theih loh khawpna avanga zoram tana a hnathawhna hi hrechiangtu niin ka in hria a, ka zahin ka ngaisang tak zet-JC Lalnunsanga)