DISCLAIMER

 1.⁠ ⁠Mizo ten dan leh hrai chungchanga  an lo bengvar nan leh thudik rintlak an hriat theih nan he website hi siam a ni a. 

2.⁠ ⁠Mizo ten Court rorelna kan hriat fiah leh hriat chian tawk loh avangin harsatna kan tawk thin a. Court rorelna leh dan te hi English a ziak a nih avangin mi nawlpui te tan hriat thiam a har thin a. English a in ziak te chhiar tur tam tak national news a a awm laiin mahni tawng ngeia kan lo hriat ve nan thuthar ber berte tarlan a ni ang. 

3.⁠ ⁠Mizo mipui ten kan hriatthiam tlan theih dan tur berin Supreme Court, High Court leh District Court te mipuite hriat tura pawimawhte a  rang thei a i chhiar theih tura lo chhawp chhuah  hi kan tum a ni. 

(The Bar Council of India does not permit advertisement or solicitation by advocates in any form or manner. By accessing this website, www.jclalnunsanga.in, you acknowledge and confirm that you are seeking information relating to JC Lalnunsanga, Advocate & Legal Consultant  of your own accord) 

Exit

Supreme Court

Supreme Court Chuan Ram Puma Private University-te Thawh Dan Enfiah A Tum; Sawrkar leh UGC-te Affidavit Thehlut Turin A Ti

Supreme Court Chuan Ram Puma Private University-te Thawh Dan Enfiah A Tum; Sawrkar leh UGC-te Affidavit Thehlut Turin A Ti

  • 26/11/2025
  • JC

Supreme Court chuan November ni 20, 2025 khan India ram puma private university-te thawh dan chungchang chu a ngaihven hle a ti a. Justice Ashsanuddin Amanullah leh Justice NV Anjaria-te thutna bench chuan he thubuai hi ngaihtuah mekin Union Sawrkar, State leh UT Sawrkarte leh University Grants Commission (UGC) te chu an huam chhunga private university siam leh awp dante chu affidavit hmanga thehlut turin thupek a chhuah a ni.He Thubuai Hi Engtia Lo Chhuak Nge?Zirlai pakhat, Khushi Jain chuan kum 2021 khan Ayesha Jain tiin  a hming a thlak a. Kum 2023 khan Amity University hnuaiah chuan certification programme-ah a hming thar hmangin a inziak lut a. A hnuah MBA programme admission a dil leh a, tah chuan university-in an record update na tura document kimchang nen chuan a thehlut a.Amaherawhchu, university thuneitute chuan Muslim hming chu pawmsak duh lovin record-ah pawh an update lova. A hming chu update a nih loh avangin university attendance pawh chhinchhiah a ni lo a, exam pe thei tura attendance tul zat a hmuh loh avangin a zirnaah kum khat a chan phah a ni.Thuneitute Hmaah:Thubuai thehluttu hian Ministry of Education leh UGC chu a pan nghal a. Chuti chung chuan email-ah chhanna engmah a dawn loh thu a sawi a. He thubuai hi Supreme Court a thlen chuan Justice Ashsanuddin Amanullah leh Justice NV Anjaria-te thutna Bench chuan Ritnand Balved Education Foundation President, Dr. Atul Chauhan leh Amity University Vice-Chancellor-te chu court hmaa inlan turin a ko a.  Thubuai thehluttu kum khat hloh chu mawhphurhna la turin a ti a. Amity University chu zangnadawmna pe turin a hriattir a ni.Thubuai thehluttu chuan university dang a zawm tawh thu court hnenah a hrilh a. Amity University chuan fees pek zat Nuai 1,00,000/- pawh a pek kir (refund) tawh thu a sawi bawk. Court chuan amity chetdan chu inzahlohna nasa tak a ti a, court a ngaih pawimawh lohzia a lan tir a ti a ni.Court-a Thil Hmuhchhuah leh Buaina Kal Zel:Supreme Court chuan hearing neih chhung hian India rama private university-te thawh dan chungchang chuan a ngaihven hle a ti a. Court chuan October ni 14 khan record-a thu awmte leh chhangtu(respondents)-te chet danah chuan an lungawi lo hle  a ti a ni.He thubuai hi November ni 20 khan PIL (Public Interest Litigation)-ah zauzawka huam turin PIL anga pawm  a ni a. He buaina hi zirlai pakhat lungawi lohna kaltlanga inzar pharh ni mah se, court chuan ram puma private university-te kalpui a nih dan te chu a keng tel a ti a.Court chuan India Sawrkar chu Cabinet Secretary kaltlangin, State leh Union Territory-te (National Capital Territory of Delhi telin) chu an Chief Secretary theuh te atangin leh UGC pawh an Chairman kaltlangin he writ petition-ah chhangtu (respondent)-ah belh vek turin a ti a, notice pek rualin he thupek hi pe turin a ti nghal a ni.Court Thupek:November ni 20, 2025 khan Supreme Court chuan Cabinet Secretary leh Chief Secretary-te chu India sawrkar leh State Sawrkar/ UT Administration hnuaia an Ministries/Department atang theuhin private university-te awm chho tan dan leh an  siamna legal provision chu affidavit kaltlanga thehlut turin a ti a. Chumi bakah chuan ram an pek dan leh sawrkar atang hlawkna an telte leh zirna in enkawltute leh neitute chanchin chipchiar tak thehlut turin a ti  a. UGC hnenah pawn private university te laka a chanvo (statutory role) leh a mawhphurhna chu affidavit kaltlangin thehlut turin a ti bawk a ni.He thubuai hi January ni 8, 2026-ah ngaihtuah leh turin a ruat a ni(www.jclalnunsanga.in). (He thubuai WP(C) No. 531/2025, Ayesha Jain Vs Amity University, Noida & Ors-ah hian thubuai thehluttu tan Mohd. Fuzail Khan, AoR a ding a. Respondent-te tan hian Shashank Shekhar Singh, AoR leh Parmanand Gaur, AoR te an ding a ni). 

Chief Justice of India Thar Surya Kant Ngaihdan Thlirna leh Thutlukna Thenkhat te

Chief Justice of India Thar Surya Kant Ngaihdan Thlirna leh Thutlukna Thenkhat te

  • 26/11/2025
  • Admin

Chief Justice of India 53-na ni turin Justice Surya Kant chuan ni 24, November 2025 (Thawhtanni) khan Hindi-in thutiamna hun a nei a. Chief Justice of India dinhmun hi thla 15 chhung a chelh ang a, ni 9, February 2027-ah Chief Justice of India office a chhuahsan ang. India rama rorelna in sang ber, Supreme Court-a  Chief Justice anih hnu a a rorel dan tur hi hriatthiam a har hle mai a. Nimahsela, a thutlukna lo siam tawh thenkhatte leh thutlukna pawimawhna tak tak siamnaa a lo tel tawhna atang tein kan ngaihruat thei awm e. Hemi mai bakah hian a thu sawi tawh atang te pawhin kan ring thiam thei ang. Amaherawhchu, CJI kalchhuakta te atanga kan hmuh chu mipui hmaa an  thusawite leh rorelna thutthleng atanga a thutlukna siam chu a inang lo thei hle thin bawk tih hi a ni.Zirna leh Dan Hriatna lama CJI Surya Kant Zinkawng:DatesEvents10th February,1962Hisar, Haryana-ah a piang.1981Government Post Graduate College, Hisar atang a graduate.1984Maharishi Dayanand University, Rohtak atang Law degree a nei a. Hisar District Court-ah Law a practice tan1985Chandigarh-ah insawnin, Punjab leh Haryana High Court-ah a practice tan    leh.7th July, 2000Advocate General of Haryana ni thei naupang ber a ni.March, 2001Senior Advocate-a nihna pek a ni9th January, 2004Punjab leh Haryana High Court-a permanent judge ni tura kaisan tir a ni.23rd February, 2007  National Legal Services Authority, Governing Body Member atana thlan a ni a. He dinhmun hi ni 22, February  2011 thleng a chelh a ni.2011Directorate of Distance Education, Kurukshetra University, Kurukshetra        atang Law-ah Master Degree a nei a ni.5th October, 2018Himachal Pradesh High Court Chief Justice atan lak luh a ni.24th May, 2019Supreme Court Judge atan lak luh a ni.24th November, 2025Chief Justice of India 53-na ni turin lak luh a ni.9th February, 2027Chief Justice of India office a chhuahsan ang CJI Surya Kant ngaihdan, thutlukna siam tawh leh thusawi te:Lunglei Polytechnic Case: CJI thar Justice Surya Khan hi Lunglei Polytechnic hmun in chuhna avanga buaina kal zel Mizoram sawrkar in Gauhati High Court thutlukna an appeal pawha thutlukna siamtu a ni. Lunglei Polytechnic ram chu Vanlaldawngliana an ka ram tiin Lunglei District Court-ah sawrkar a khing a. Lunglei Court chuan thiamchantirin zangnadawmna pe turin a ti a. Lunglei District Court thutlukna lungawi lo in sawrkar hian High Court-ah a zual ko a. Ni 686 laiin High Court a zualko hian a tlai a. Chumi avang chuan High Court hian sawrkar appeal chu a ngaihtuah sak duh lo a ni. Chumi avang chuan Lunglei District Court chuan Polytechnic Colllege chu police te hmangin a kharsak a, class pawh an kal zawm thei lo. High Court thutlukna hi an lungawi loh avangin Supreme Court ah kalin tuna CJI thar tur Justice Surya Kant hian High Court chu zangnadawmna pawisa Rs.88,14,000/- hi high court ah an deposit ang a, 25 % chu Vanlaldawngliana an pe chhuak ang a, a la bang 75 % chu Bank ah fixed deposit in an dah ang tiin sawrkarin high court a an appeal tlaina chu lo ngaidam (condone) in hemi thubuai ngaihtuah turin a ti ta a ni.Tuna CJI thar  hian hemi ram Periodic Patta renew nan hian Vanlaldawngliana hian a pa signature a forge a ti a.Principal, Polytechnic in  Lunglei P/S a FIR ni 19.07.2025  an thehluh avanga Lunglei PS Case No. 117/2015  pawh hemi case rambuai zangnadawmna a a pressure tumna tiin a ti tawp nghal bawk.·       SRI hearing vawiina neih chungchang-Vawiin ni 26, November 2025 khan Supreme Court, Chief Justice Surya Kant leh Joymala Bagchi te thutna Bench chuan state hrang hrang electoral roll, Special Intensive Revision(SIR), Election Commission of India(ECI) in neih tur a a tih hnua thubuai thehluh chu an ngaihtuah a. Thubuai thehluttute hian ECI chu Representation of People Act hnuaiah SIR nei turin thuneihna an nei lo an ti a ni.·       Christian Army Officer-Nimin ni 25, November 2025 (Thawhlehni) a Supreme Court-in, Christian Army officer pakhat, an regiment, Army Religious Parade-a a tel duh loh vanga an banna chungchanga thutlukna siamtu te zingah khan Chief Justice Surya Kant chu a tel a. He thutluknaah hian mimal sakhaw rinna ai sipai inthununna a lal zawk, tiin Army-in Christian Army officer pakhat an banna chu an pawmpui a ni. Social Media hrang hrangah hemi avang hian sawiselna a hlawh nasa hle a ni. Social media-a mipuite chuan India chu sakhaw zalenna ni chung si a, Supreme Court-in, Chief Justice thar Surya Kant kaihhruainaa chutiang thutlukna mak tak an siam chu an dem hlawm hle  a.·       Presidential Reference-Ni 20, November 2025 a Governor leh President-ten Bill an kawl theih chin chungchang thutlukna siamtu zinga Bench-ah khan CJI Surya Kant hi a tel a. Hemi chungchanga Presidential reference thehluhah hian Governor leh Preisdent-in Bill chungchanga thutlukna an siam theih hunchhung bituk chu a theih loh thu an sawi a; tin, hun eng nge maw chhung an kawl avanga Bill pawmpui ang a ngaih theih (deemed assent) tih chu an pawm lo bawk. Nimahsela, Governor leh President ten an duh chen chen hun bituk awm lova rei tak an kawl chu an remti lo thung. Governor leh President te chu a rang lamin, hun awm tawkah thutlukna an siam vat thin tur a ni ,an ti.·       Freedom of Speech-India danpui hnuaiah hian mi tin hian mahni duhzawng sawi thei turin zalenna kan nei a. Nimahsela, he zalenna hian midangte dik lo tak leh mawi lo taka sawi theihna a huam tel lo thung. Nupur Sharma case (2022)ah khan Nupur Sharma’n Prophet Muhammad chungchang a sawi dan chu Surya kant chuan tha lo a ti hle a, mipuite hnenah ngaihdam a dil tur a ni, tiin a sawi a. Surya Kant thil tih hi nasa taka sawisel a lo ni tawh a ni. Ali Khan Mahmudabad thubuaiah khan chhuah lailawkna (interim bail) pe mah se, Facebook post-a a thusawi dan ki chu Surya Kant hian tha lo a tiin, a sawisel a, police te chu SIT enquiry nei turin thu a pe a. A hnuah he thupek hi Bench ngai thoin an titawp ta a ni. A thusawi tam takah Freedom of speech chu a thlawpna lantir mahsela, thuthar thehdarhtute’n thubuai kal lai an thehdarh nasat (media trials) leh thudik tawk lo thehdarh anih hian rorelnain lamin anmahnia rorelna an kenkawh theihna (judicial independence) a tibuai thin a ni, a ti.·       Bail chungchang-CJI Surya Kant hi excise policy thubuaia Arvind Kejriwal Bail dilna phalsaktu Bench zingah khan a tel a. Bail thubuai ngaihtuahna chak zawk neih theihna turin Special Court siam te a lo rawt tawh a ni. Kant hian tul lo taka inmanna (arrest) leh rei tak inkhunghranna (detention) te chu a sawisel a ni.·       Legal AidNational Legal Services Authority kaihruaitu a nih angin, Kant chuan tanina tang ten dan lama puihna (legal aid) an neih that theihna turin hmalakna a neih sak nasa hle a. Tin, Sipaia tangte tan Veer Parivaar Sahayata Yojana a siamsak a ni.·       Legal EducationCJI Surya Kant chuan Bar Council-te chu Law zirna kawnga inrawlh chu tha a ti lova, dan lam zirna chu zir tirna lama mithiam leh insawrbing, scholar te tih tura dah a tha a ti a ni.·       Legal ProfessionLegal profession-ah hian CJI Surya Kant chuan background tha nei kan nih loh pawhin a hlawhtlin theih thu a sawi a. Amah ngei pawh 1st generation lawyer niin, lo neitu chhungkua atanga lo seilian a ni a. CJI Surya Kant chuan taima takin thawk i la, a bak chu khuanu remruatah ngai vek mai ila, hlawhtlinna chu 1st generation lawyer tan pawh a awm zel a ni, a ti.·       Alternative Dispute Resolution(ADR)CJI Surya Kant hian Court chhung ni lova buaina chinfelna hi a ngaipawimawh hle a. India hi khawvel huapa arbitration neihna hmunpui ni turin a duh a. Mediation zirna hi zirna bung hrangin awm se a tih thu te pawh a lo sawi tawh a ni. Court thleng lova ADR kaltlanga buaina chinfel hi a tha a, a rang bawk thin a ni, a ti. Mediation Act,2023 a thil thenkhat chuan inbiakremnaa hnialna awlsam tak a siam thei tiin a lo sawisel tawh a, Court thleng lova thubuai chinfelna tha neih hi a ngaipawimawh hle a ni.·       Collegium SystemCJI Surya Kant chuan Collegium system kalphung pangngai chu tha a tih thu a sawi, lang tlang taka tih zel ni thei se, a ti a. Nimahsela, a kalpui danah hian CJI Surya Kant chuan senior dan mai bakah hna thawh that dan te en tel thin ni se, tiin a sawi tawh bawk.·       Boruak hriselna chungchanga a ngaihdanIndia ram chhunga boruak chhe zel chungchangah hian lo neitute demna a tam thei hle a. Surya Kant ngei pawh hi lo neitu chhungkua atanga lo chawr chhuak a ni a. Punjab leh Haryana vel a boruak chhia te hi lo neitute thil hal thin vang niin an ngai a, nimahsela, Surya Kant hi chu lo neitute lamah an pawimawhna hriain a tang tlat a ni.·       Artificial Intelligence(AI)Court rorelna ina kan chet velna leh ukil te tan pawh AI hi tangkai tak a nih theih thu a lo sawi tawh a. Research tih naah te, drafting etc. ah te tangkai takin kan hmang thei a ni, a ti.·       Minority Status of Aligarh Muslim University  Aligarh Muslim University(AMU) a minority status chungchang Supreme Court-a ngaihtuahlai mekah  CJI Surya Kant hi a tel a. He thubuaia an ngaihtuah chu, Article 30 hnuaia minority zirna in vehimnna dawng thei turin AMU hi Muslim-te din a ni em tih a ni. He thubuaia an thutlukna hian India ram chhunga minority institution ho a huam tel tura ngaih a ni a; tin, hun lo kal zela Article 30 kan hriatthiam dan a hril dawn a ni.·       Abrogation of Article 370CJI Surya Kant hi Supreme Court, Constitution Bench, Judge-5 thutna in Abrogation of Article 370 leh Jammu & Kashmir special status  kengkawh tura thutlukna siamtute zingah khan a tel a ni. Hemi avang hian buaina nasa tak India ram chhungah  a lo chhuak tawh a, inhnialna pawh a thleng nasa hle a nih kha.Chief Justice of India Surya Kant hi middle class chhungkua atanga lo seilian nimahse, legal profession-a a zinkawngah hian a ngaihsanawm hle a. 1st generation lawyer-te tana chona nasa tak petu a ni a, amah ngei pawhin 1st generation lawyer-te chu an hlawhtlin theih zia leh taimak chhuah leh zual turin a lo fuih tawh thin a ni. Chief Justice Surya Kant hian mimal zalenna leh dikna chanvo te zahin ngaipawimawh viau mahse, mimalin tih tur leh midangte tana harsatna siam thei chi thilah zalenna hman sual a nih chuan huaisen takin demna thu pawh a sawi mai thin a ni(www.jclalnunsanga.in)

Christian Sipai Officer Temple-a Luh Duh Loh Vanga An Banna Supreme Court-in Pawmpui, Mimal Sakhaw Rinnain Aiin Sipai Inthununna A Lal Zawk

Christian Sipai Officer Temple-a Luh Duh Loh Vanga An Banna Supreme Court-in Pawmpui, Mimal Sakhaw Rinnain Aiin Sipai Inthununna A Lal Zawk

  • 25/11/2025
  • Admin

Vawiin ni 25, November 2025 khan Supreme Court, Chief Justice of India Surya Kant, Justice Joymala Bagchi te thutna Bench chuan Christian Army Officer, Samuel Kamalesan thubuai High Court a thiam loh a channa appeal chu a hnawl sak. Samuel Kamalesan hi a hnathawhna, Indian Armed Forces-ah kar tin Army Religious Parade  an nei thin a, an parade-in a ken tel thil sakhuana kaihhnawih chu Kristian sakhaw rinna nen a inkalha a hriat avangin an parade neihnaa an thiltih thinah te tel duh  lova.  Indian Armed Forces atanga ban a ni ta a, an banna chu Delhi High Court ah a khing a. Delhi High Court hian thutlukna ni 30.5.2025 ah siamin an banna hi a pawmpui a. Delhi High Court thutlukna a lungawi lo chuan Supreme Court-ah a appeal leh ta a ni. Chief Justice of India Surya Kant, Justice Joymala Bagchi te thutna Bench chuan Delhi High Court thutlukna chu an pawmpui a, Indian Army chuan Samuel Kamalesan an banna chu an tih tur tak an ti a ni, tiin an sawi a, appeal chu a hnawl ta a ni.Tu nge Samuel Karmalesan?Samuela hi Indian Army ah ni 11.3.2017 khan Lieutenant in 3rd Cavalry Regiment-ah a lut a. Sikh, Jat leh Rajput te awmna an ni a.  Squadron B ah Troop Leader ni chhovin Sikh sipaite awm khawmna an ni. Samuela hi Mizo Pastor te Pathian thu zirna UTC, Bangalore a an fate ho school kalna ber thin St John School atanga zir chhuak niin College chu St Joseph’s University atangin a zo. Hemi hnu hian Army Officer ah a in ziak tling a ni.Engvangin nge ban a nih?Sipai atanga an ban chhan ber chu sakhaw inpumkhatna tura sipai tih tur a tih ve duh lo avang a ni. Heng te avangin vawi tam tak ACR a lo hmuh chhiat phah tawh a ni. Army regiment te chuan kartinin  an inpumkhatna tur leh rilru zangkhaina turin, sawkhaw thil a parade hun an nei thin a. Samuel Karmalesan chuan an regiment-ah chuan Mandir leh Gurudwara chiah a awm thu a sawi a, nimahsela, Sarva Dharma Sthal (Sakhaw zawng zawng kal theihna leh an sakhua an biak theihna hmun) a awm loh thu a sawi. High Court hmaah chuan an hnathawhna hmuna Kristian biakin a awm ve loh thu a sawi a. Sipai parade-ah te chuan a tel ve thin thu a sawi a; nimahsela, temple chhungril zawka a luh te, sakhaw rawngbawlna serh leh sang te chu ti lo tur a a dil thu a sawi bawk. Temple chhung luh leh an sakhaw rawngbawlna serh leh sang khawih chuan Kristian a nih anga a rinna nen a inkalh thu leh a rinna bawhchhiatna a ni, a ti. Nimahsela, Army lam erawh chuan an thupekte chu a zawm ngai loh thu leh sipaia an inthununna leh inpumkhatna a tih buai thu an sawi ve thung a ni.Delhi High Court ah rei tak ngaihtuah:Samuela hi ni 3 March, 2021 khan pension leh gratuity pawh nei lo turin sipai atangin ban a ni. Delhi High Court-ah hian hemi an banna hi kum 2021 daih tawh khan a khing a. Samuela tan chhan ber chu an Regiment ah hian Mandir leh Guruwara chu awm mahse kristiante tan Biak in a awm ve lo a. Mandir leh Gurudwara ah te chuan an sipai in tih tura tih ang inlungrualna parade ah te chuan a kal ve thin tho a. A chhungril tak tak-ah chuan an sakhua a zah sak avang leh kristianna in a remtih loh avangin a tel ve lo a, zah takin pawnah a lo nghak mai thin a ni a ti. Hetianga a tih pawhin a thawhpui leh a hnuai amite nen inzawmna tha tak an nei reng tih a sawi. High Court a Justice Navin Chawla leh Justice Shalinder Kaur te hian a rinna sakhua avanga ACR a hmuh chhiat avang leh sipai inkaihhruaina a zawm duh loh avanga banna chu dan dik loh a nihna an hmu lo a. An banna danah pawh kalphung dik  (procedure) tak zawm a nih avangin Samuela banna order hi an thiat lo a ni.Supreme Court-in eng nge a sawi?Samuela hi Delhi High Court thutlukna lungawi lovin Supreme Court ah a zual ko leh a. Supreme Court chuan Army te chu inthununna khauh tak hnuaiah an awm a, an chetzia engpawh an inpumkhatna leh thawhhona tichhe thei  anih chuan palzam mai chi a ni lo, an ti a ni. Chief Justice of India thar Surya Kant chuan Army-a hruaituin an thil kalpui dan thin an zawm loh chuan, sipaite hnenah ngaihdan dik lo a pe dawn a ni, a ti.He buaina hi sakhaw chungchang ni lovin, sipai inthununna chungchang a ni, tiin an sawi a. Bench chuan officer chu hruaitu anihna ang a parade a  kal mai tur a beisei a ni a, sakhaw biakna thil a tih luih anih loh thu leh, chung kawngzawh an neih thin chu sipai zinga thawhhona tha a awm theih nan a ni a, sakhaw pakhat chawilen tumna a nih loh thu an sawi. Temple tlawh chu Pastor ngei pawhin Kristian rinna kalh a nih loh thu a sawi, tiin Justice Bagchi chuan a a sawi lang a ni. Bench chuan Samuel Kamalesan hian sipai inthununna leh sipaia thuneitute thupek aiin a sakhaw rinna a ngaipawimawh zawk a, hei hian sipai inthununna a kalh tlat a ni, an ti. Mi pangngai (civilian) chuan hei hi a khauh lutuk an ti mai thei a, nimahsela, sipaia inthununna an neih dan hi a danglam hlak a ni, an ti.India Danpui hnuaia Article 25( freedom of conscience, right to freely profess and propagate their religion) hian sakhaw zalenna, sakhaw rawngbawlna kalpuina atana ngai chin chiah kalpui tura zalenna chauh venhimna a pek thu an sawi a. Bench chuan  officer chu sakhaw dan awmsaah ni lovin, ama mimal sakhaw thlirdanah a innghat niin an ngai.Supreme Court-in Army lama a tan nachhanSupreme Court chuan Christian Army officer chet dan chu regiment-a an inpumkhatna tihbuaina a ni, an ti a; Sikh te, Jat leh Rajput sipai te pawh an awm ve reng thu an sawi a. Regiment-te hian sakhaw chhinchhiahna emaw au hla te pawh nei mahsela, Army-te hi sakhaw zalenna hnuaia awm an ni, an ti a. Officer chu vawi tam tak hrilhhriat a nih tawh thu leh dan anga thupek te pawh a zawm loh zel thu an sawi. Supreme Court chuan Christian Army Officer thubuai appeal  hi a tih a hnawl sak a, a hremna hmuh pawh a tih hniamsak duh lo a ni. Chief Justice of India Surya Kant, Justice Joymala Bagchi te thutna Bench chuan he thubuai hi Armed Forces-a thununna(discipline) a pawimawhzia kan hriat tharna tur ni rawh se, an ti a ni.He thubuai pawimawhna nachhanHe thubuai hi Christian-te tan leh Army lama thawk zawng zawng te tan a pawimawh hle a. He thutlukna hian mimal rinna leh Army-a inthununna an kalpuinaa tih tur chin a sawi a ni. Christian-te tan chuan Article 25 hi Isua kan zuinaa India Danpui a zalenna min pe tu a ni a; nimahsela, Supreme Court chuan Article 25 hnuaia zalenna hian a huam chin chu, sakhaw rawngbawlnaa a tul chin chiah a huam thu an sawi a, mimal thlir dan leh ngaihdan a huam tel loh thu an sawi. He thutluknain a sawi chu, Kristian rinnaah hian sakhaw dang temple-te zah tura phallohna engmah a awm lo, an ti a ni. He thubuai hian sipaite chu inpumkhatna, sakhaw zalenna, leh thu awihna famkima thawk tur an nihna a nemnghet a, sipaite chu rinna hrang hrang atanga pawl pakhat anga an dinho a ngai a. Mimal rinna chu zah anih thu an sawi a, mahse pawl inpumkhatna, thupek leh sipai inthununna te hi dam khawchhuahna atana pawimawh tak leh indonaa inrintawkna neihna tura pawimawh tak takte an ni a, hei vang hian mi mal rinnain Army-a an inthununnate a lehthal thei lo, an ti a ni(www.jclalnunsanga.in)Delhi High Court Thutlukna chiah upload hrih a ni a, Supreme Court thutlukna hi official website a upload a nih hunah lo dah ve leh a ni ang.(Samuel Kamalesan tan Gopal Sankaranarayanan, Senior Advocate a ding a, sipai lam tan hian Aishwarya Bhati, A.S.G a ding thung

Supreme Court chuan Police Station-a CCTV Vuah Chungchanga Suo Moto PIL- ah State leh UT-te chu An Zawm Ngei Tih Chianna Affidavit Thehluh Nan Kar Thum Hun Chhung A Pe

Supreme Court chuan Police Station-a CCTV Vuah Chungchanga Suo Moto PIL- ah State leh UT-te chu An Zawm Ngei Tih Chianna Affidavit Thehluh Nan Kar Thum Hun Chhung A Pe

  • 25/11/2025
  • JC

Vawiin November ni 25,2025 khan Supreme Court chuan India ram puma police station-a CCTV surveillance tha lo lutuk chu a ngaihven hle thu a sawi a. Court chuan CCTV awm lo chungchanga suo moto thubuai a ngaihtuah mek lai a ni a, State leh Union Territories-te chu court thupek an zawm ngei leh ngei loh tih chianna affidavit thehluhna hun ata kar thum hun chhung a pe a ni.Background:Supreme Court chuan Police station-a CCTV vuah chungchang hi kum tam tak chhung a lo chik tawh a.  Court chuan kum 2020-a Paramvir Singh Saini Vs Baljit Singh(2020) chuan state leh UT zawng zawngte chu an police station theuha CCTV an  vuah tur thu thupek a lo chhuah tawh a. Hetiang thutlukna awm mah se, zawm an tlem hle a, police station tam zawk chu camera an neih loh leh an hmanrua te chu hman tlak loh a ni tlangpui.Thubuai Kalpui Dan:September 2025 khan he thubuai hi a rawn lang leh a. Dainik Bhaskar report chuan tun kum thla sarih atanga thla riat kalta chhung khan police kutah mi 11 an thih thu a tarlang a. September ni 4,2025 khan Justice Vikram Nath leh Justice Sandeep Mehta-te thutna bench chuan report chu ngai pawimawhin anmahni thu in suo moto thubuai an kalpui nghal a ni.Supreme Court chuan Official-te’n an duh dana camera an off lohna tur monitoring system a ngaihtuah thu a sawi a. September ni 26 khan thupek chhuah lehin Rajasthan sawrkar atangin CCTV camera dinhmun leh hnathawh dan chungchangah zawhna a zawt a. Audit neih a nih leh nih loh-te, CCTV footage eng chen nge vawnhim a nih tihte leh, endikna kalpui leh khawih chhiat theih atanga a him theih dan tur provision a awm em tihte a zawt a ni.Senior Advocate Siddharth Dave, Court puitu tura ruat (Amicus Curiae) chuan October ni 14-a a thupek angin state 11 chiahin compliance affidavit an la thehluh thu  a sawi a. Union Sawrkar lam pawn central lama an investigating agencies, NIA angte chungchangah affidavit an la thehlut lo a ti a. Solicitor General Tushar Mehta chu Union tan a ding a ni, affidavit thehluh nan court hnenah kar thum hun a dil a ni.Court Thupek:Supreme Court chuan PIL chu tihkhawtlai nasat a nih tawh avangin thupek nghet tak a  chhuah a. Union leh State/UT zawng zawngte chu kar thum hun chhung a pek belh a. He thubuai hi December ni 16, 2025-a ngaihtuah leh turin a ruat a ni.State emaw UT-te’n December ni 16-ah affidavit an thehluh loh chuan, State emaw agency-a  Principal Secretary leh Director–te chu court hmaa inlan tura a koh tur thu a vaukhan a ni(www.jclalnunsanga.in).(He thubuai hi In Re Lack of Functional CCTVs in Police Station Vs SMW(C) No.7/2025 a ni a. Amicus Curiae hi Senior Advocate Siddharth Dave niin Union tan hian Solicitor General Tushar Mehta a ding a ni ).

Supreme Court Chuan Bill Chungchanga Governor Thuneihna A Sawifiah; President Droupadi Murmi Zawhna 14-te A Chhang

Supreme Court Chuan Bill Chungchanga Governor Thuneihna A Sawifiah; President Droupadi Murmi Zawhna 14-te A Chhang

  • 24/11/2025
  • JC

Ni 20 November, 2025(Ningani) khan Supreme Court, Constitution Bench, Judge 5 thutna, Chief Justice of India BR Gavai, Justice Surya Kant , Justice Vikram Nath , Justice PS Narasimha, Justice AS Chandurkar te chuan Governor thuneihna chungchangah an ngaihdan thurawn a pe. India ram kalphungah hian State Legislative Assembly te’n Bill an pass reng rengin, India Danpui Article 200 in a sawi angin State Governor hnenah pawmpuina pe turin hlan a ni thin a. Hemi chungchangah hian Governor chuan tih theih pathum a nei a: Bill pawmpui emaw, pawmpuina nghah hrih a legislature hnena thawn let emaw, President hnena hlanchhawn emaw a thlang thei a ni. Nimahsela, thil buaithlak tak ni ta chu Article 200 emaw 201 hian Governor emaw President-in chet an lak theih hun chhung a bituk lova. Hun kal zelah hemi chungchangah hian sawiselna a lo awm a; State Assembly ten bill an pass hi Governor-te kutah engtinmah khawih lovin a awm thin a, pawmpui emaw, thawnlet emaw, President tana dah emaw pawh a ni lo thin a, hei hian dan siam chu a ti harsa zo vek thin a ni. He thil atanga zawhna lian tak lo awm ta chu, Governor hian Bill pass tawh a hnena lo kal hi thutlukna siam lovin a duh chen chen a kawl thei em? tih a ni.President Droupadi Murmu Thehluh Reference:Ni 13, May 2025 khan President of India, Droupadi Murmu chuan Article 143 hnuaia “Presidential Reference’ an tih mai chu hmangin, zawhna pawimawh tak tak sawm pali Supreme Court hnenah a thawn a.  Heng zawhna te hian Article 200 hnuaia Governor chet lak theih chin te, Governor-in State-a Council of Ministers te thurawn a zawm ngei a ngai em tih te, Court-in Governor chu hun bituk chhunga che turin a ti thei em, tih te leh Article 200 leh 201 te tun dinhmuna hman a nih dan tur te a huam a ni. He thubuai hi mi pahnih inkara thubuai ni lovin, India ram pumpui tibuai thei India danpui (constitution) hriatchian duhna avanga lo awm a ni a. He thubuai hi Supreme Court-a Judge-5 thutna, Constitution Bench in an ngaihtuah a ni.Ni 20 November, 2025 khan Supreme Court, Constitution Bench, Judge 5 thutna, Chief Justice of India BR Gavai, Justice Surya Kant , Justice Vikram Nath , Justice PS Narasimha, Justice AS Chandurkar te chuan hemi chungchanga an ngaihdan thurawn chu a pe a. An ngaihdan hi mimal bil anga sawi lovin ‘Court Ngaihdan’ (Opinion of the Court) tiin an dah a ni. Hei hian Governor leh President te’n a State Legislature-a Bill an pass te an buaipui dan tur a hril dawn a ni. Bench chuan India Danpui hian Governor te chu Article 200 hnuaiah thuneih pathum chiah a neih thu an sawi a; a pawmpui thei a, hei hian bill chu danah a chantir a; a pawmpuina khek hrih thei a, bill chu legislature hnenah a thawn let leh thei bawk. Nimahsela he duhthlanna hi chu money bill-ah chuan a theih ve loh thung; a pathumnaah chuan President hnenah a hlan thei bawk. Governor chuan heng duhthlanna pathum te hi a hmang thei a, engmah ti lovin a awm veng veng theih loh thu an sawi a ni. Court chuan engmah ti lova Bill dahthat veng veng hian India Danpui a kalh a ni, a ti.Governor Duhthlan Theihna:Supreme Court chuan Governor duhthlan theihna chungchang hi a sawifiah a. Governor-in Article 200 leh 201 hnuaia a thuneihna a hmanin Council of Ministers te thurawnin a phuar loh thu a sawi a. Duhthlanna thenkhat- a biktakin ‘Bill pawmpuina President tana dah’ chungchang phei hi chu India Constitution in a sawi anga Governor chet dan tur ve reng a ni a. Nimahsela, Governor-in heng thuneihna a neih te hi thutlukna siam tura pumpelhna leh tih khawtlai phalna chu  a ni hauh lo, tih an sawi. Court chuan he thuneihna hi fim tak, rintlak tak leh tih khawtlai lova hman tur a ni, a ti.Bill Pawmpuina  Chungchanga Hun Bituk:Zawhna lian tak pakhat awm chu Supreme Court hian Governor emaw President-in Bill  chungchanga thutlukna siam tur hian hun bituk ni 30 te, ni 60 te a siam thei em? tih a ni a. State of Tamil Nadu Versus Governor of Tamil Nadu (2025) ah khan Supreme Court  (Justice Pardiwala leh Justice R Mahadevan) chuan Governor chungchangah hun bituk  a lo siam sak tawh a. Nimahsela, tuna a ngaihdan thurawn a pekah erawh chuan Supreme Court ( B.R Gvai CJI,  leh Judges pali dang Surya Kant , Vikram Nat, P.S. Narasimha J, A.S. Chandurkar leh Advay Vora) chuan a hmaa thutlukna chu siamthain, hun bituk a siam theih loh thu a sawi a ni. Bench chuan India Danpui Article 200 leh 201 ngei ngei pawh hian hun bituk a tarlan loh thu an sawi a, hun bituk chungchangah hian India Danpui chu a ngawih thu an sawi. Supreme Court chuan India Danpui chu a ziak thaa, hun tiam chhung an tha tih dana Governor leh President-te chunga nghah a ti thei lo, tih an sawi.Hun bituk awm thei lo mahsela, Supreme Court chuan tiam chin awm lova Bill tihkhawtlai chu a rem ti hauh lo thung. Governor leh President chu a awm tawk hun chhungin an che tur a ni, an ti. Governor chuan insawifiahna awm lova hun rei tak chhung Bill chungchanga chet la lova, a kawl tawp a nih chuan, Supreme Court chu a inrawlh theih thu an sawi. Inrawlh theihna chu eng ang thutlukna nge a siam ang tih lamah ni lovin, thutlukna pathum a siam theih zing ami thlang a, thutlukna siam ngei turin a ti thei a ni. Court chuan Article 361 hnuaia Governor venhimna hian Court-in a endik theihna a dal loh thu an sawi bawk.Governor-in Bill a thawn let Legislature-a pawm leh a nihin:Supreme Court chuan Bill thawnlet a nih a, hmalak dan tur a sawi chiang a. Legislature-in Bill an hnena Governor-in a thawnlet tawh hnu an ngaihtuahthat leh a, an pass nawn leh a nih chuan Governor chuan pawmpuina a pe tur a ni, tih a ni a.A hnawl thei tawh lo a ni. Tin, an Bill pass nawn chu  a hmasa zawkah President hnenah a hlan chhawng a nih loh chuan a vawi hnihnaah a hlan chhawng thut thei lo bawk. Hei hian Legislature chu tawp chin nei lova a thurel leh thutlukna te kal kual reng tur lakah a veng a ni.Supreme Court Dinna:A tawp berah chuan he thutlukna hian India Danpui hnuaia kawng zawh dan tur inrem tha tak a siam a. Supreme Court chuan Governor leh President office-te zahawmna leh zalenna chu a  humhim a, hun tiam khauh tak siam a duh lova; nimahsela, “pocket veto” tih ngaihdan chu hnawl thung, a chhan chu  tiam chin awm lova Bill chu Governor emaw President kuta a awm tawp chuan Bill chu ngawi renga tihhlum theih a ni dawn a ni. He thutlukna ina min chah ber chu Constitutional Authority zawng zawngte chu .an thawk hoin, an chanvo an inzah tawn vek tur a ni a, tul lo taka tikhawtlai lovin dan siamna chu a rang lama kalpui tur a ni tih hi a ni.Supreme Court chuan Governor hian Bill te a thut bopui kumkhua thei lova, nimahsela Court pawhin hun tiam khauh tak a siam sak thei hek lo, a ti. Governor chu a hun awm tawkah rang takin a che thin tur a ni a. Tihkhawtlai rei lutuk anih chuan thutlukna siam tir ngei turin Court chu a inrawlh theih thu an sawi. Thutlukna siamsak chu Court-in a ti thei lova, Governor emaw President kutah a awm a; Court chuan thutlukna siam tura ti tur chiaha a inrawlh theih thu a tarlang a ni. Ni 20, November a Supreme Court Judge panga thutna Bench-in an ngaihdan thurawn an pek tak hian Bill chungchanga Legislature, Governor leh President-te inkara a chet vel dan turah kaihhruaina a pe a ni.Sl. No.DatesEvents1.13th January 2020- 28th April 2023Tamil Nadu Legislative Assembly te chuan University kaihhnawih Bill-12 te chu an pass a. Bill pass tak te chu Tamil Nadu Governor hnenah pawmpuina(assent) pe tura pek a ni.2.31st October, 2023Tamil Nadu sorkar chuan Governor-in an Bill 12 passed tak teah engmah a tih loh avangin Supreme Court-ah Writ petition a thehlut3.13th November, 2023Governor chuan Bill 12-ah thutlukna a siam a, Bill 10-ah pawmpuina a pe duh lo a, Bill 2 chu President ngaihtuah atan a dah.4.18th November, 2023Tamil Nadu Legislative Assembly chuan special session an nei a, Bill 10 pawmpuina an hmuh loh te Assembly-ah an pu lut leh a an pass nawn leh a ni. Governor Secretariat hnenah thawn leh nghal a ni5.8th April, 2025State of Tamil Nadu v. Governor of Tamil Nadu case-ah Judge pahnih thutna Bench chuan thutlukna an siam a. Governor-in Bill 10 te a hreng chu a dik loh thu an sawi.6.13th May, 2025President Droupadi Murmu chuan Presidential Reference No. 1 of 2025 chu Article 143(1) hnuaiah a pe chhuak a, constitutional question sawm pa li (14) chuang Supreme Court hnenah a zawhna a siam.7.22nd July, 2025Chief Justice of India, BR Gavai chuan Supreme Court, Constitution Bench hmaah Reference chu a pharh a, Supreme Court-in he thubuai hi ngaihthlak a remti.8.19th August, 2025Thubuai ngaihthlakna (hearing)neih a ni9.20th November, 2025Supreme Court chuan Article 143 hnuaiah thutlukna a siam.(www.jclalnunsanga.in)

Supreme Court: Mi tupawhin Prevention of Damage To Public Property Act Hnuaiah Vantlang Thil Tih Chhiat Anihin Thubuai An Thehlut Thei

Supreme Court: Mi tupawhin Prevention of Damage To Public Property Act Hnuaiah Vantlang Thil Tih Chhiat Anihin Thubuai An Thehlut Thei

  • 24/11/2025
  • Admin

Ni 18, November 2025 khan Supreme Court, Justice Pankaj Mithal leh Justice Prasanna B. Varale thutna Bench chuan Prevention of Damage to Public Property Act, 1984 hnuaia danin a hrem theih thila thubuai (complaint) thehluh chu mi tu pawhin a kalpui theih thu a sawi. Prevention of Damage to Public Property Act, 1984 hian criminal law thubuai kalpui theitu tur chungchangah khapna engmah a siam lo a, thubuai thehluh chu tu nge ti thei ang tih engmah a inziak lo a ni, an ti.Justice Pankaj Mithal leh Prasanna B. Varale-te bench chuan criminal law-ah chuan dan tlangpuiin hmalakna chu danin a bik taka a sawi loh chuan, tupawhin hmalakna an nei thei a ni, an ti. PDPP Act hian chutiang khapna a neih loh avangin mi tu pawhin vantlang thil a chhiat chuan complaint a thehlut thei a ni.He thubuaiah hian eng thil nge thleng? Gram Pradhan chuan mi ṭhenkhat chu vantlang thil tihchhiat nia puhin complaint an thehlut a ni. Magistrate pakhat chuan complaint a puh hnenah summons a pe a. Mahse, Allahabad High Court chuan summon hi a titawp ta a. Chutiang thilah chuan Bhumi Prabandhak Samiti (U.P. Revenue Code, 2006 hnuai) chauhin hma a la thei tih a sawi a, Gram Pradhan chu chutiang thuneihna nei a nih loh avangin complaint chu kalpui theih a ni lo tih a sawi.Supreme Court ngaihdan:Supreme Court chuan U.P. Revenue Code hian civil thila chhiatna thlengte tehna emaw, trespasser tihbo emaw ang chi thilte a buaipui a. Hei hian PDPP Act hnuaia criminal thubuaia hmalakna nen inzawmna a nei lo, a ti a. PDPP Act hnuaiah chuan mi tu pawhin complaint an thehlut thei a, a chhan chu he dan hian thuneihna bik emaw, khapna bik emaw a siam loh vang a ni tiin an sawi.(www.jclalnunsanga.in)(He thubuai Lal Chandra Ram vs. State of UP& Ors. ah hian thubuai thehluttu lam tan Adv. Divyesh Pratap Singh, AOR Shivangi Singh, Adv. Mr. Amit Sangwan te an ding a. An khinte tan Adv. Haraprasad Sahu, Pranaya Kumar Mohapatra AOR, Srishti Singh AOR te an ding a ni.)